Tour du lịch | Event | Vé máy bay | Tàu hỏa | Xe du lịch | Khách sạn | Hướng dẫn viên | Visa | Liên hệ  
 
Trang chủ
Tin tức
Danh bạ nhà hàng
Địa danh
54 Dân tộc Việt Nam
63 Tỉnh thành
Ẩm thực
Lễ hội
Cần biết khi đi tour
Hình ảnh
xe du lich tet
xe du lich tet
xe du lich tet
ĐỊA DANH DU LỊCH HỘI AN QUẢNG NAM - ĐỊA ĐIỂM DU LỊCH HỘI AN QUẢNG NAM

“Đất Quảng Nam chưa mưa đã thấm
Rượu hồng đào chưa nhấm đã say”

Tên đất Quảng Nam được vua Lê Thánh Tông đặt ra từ năm Hồng Đức thứ 2 (1471) gọi là đạo Quảng Nam sau đổi thành xứ Quảng Nam. Đến năm 1833, triều Nguyễn đổi thành tỉnh Quảng Nam. Đại đa số người Quảng Nam hiện nay có nguồn gốc lâu đời từ đất Bắc, nhất là từ hai tỉnh Thanh Hóa và Nghệ An. Ngày từ đầu thế kỷ 15 nhà Hồ đã bắt đầu công cuộc di dân, bắt buộc những người tù bị kết án lưu đày phải cùng gia đình họ di cư vào đất Thuận Quảng (Thuận Hóa — Quảng Nam). Đất Quảng Nam là đất “Địa linh nhân kiệt” là nhân vật rất nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam như: Hoàng Diệu, Nguyễn Huy Hiệu, Nguyễn Thành, Trần Quý Cáp, Trần Cao Vân, Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng….
Tỉnh Quảng Nam có diện tích là 10.406 km2, dân số 1.372.424 người (1/4/1999). Vị trí địa lý: phía Bắc giáp thành phố Đà Nẵng và Thừa Thiên Huế, Nam giáp Quảng Ngãi, Tây giáp Kon Tum và Lào, Đông giáp biển Đông. Tỉnh Quảng Nam có hai thị xã là Tam Kỳ và Hội An, các huyện gồm: Hiên, Giằng, Phước Sơn, Trà My, Điện Bàn, Đại Lộc, Duy Xuyên, Thăng Bình, Núi Thành, Quế Sơn, Tiên Phước, Hiệp Đức. Khí hậu nhiệt đới gió mùa. Mùa mưa lũ kéo dài từ tháng 9 đến tháng 12, lượng mưa trung bình ở đồng bằng là 2200 - 2500 mm, ở miền núi là 4000 mm. Nhiệt độ hàng năm thấp nhất 220C, cao nhất 300C. Quảng Nam có núi Ngọc Linh cao nhất 2598 m. Sông ngòi bắt nguồn từ vùng rừng núi phía Tây và đổ ra biển Đông. Các sông lớn ở Quảng Nam là: Thủy Tú, Yên, Vinh Điện, Trường Giang, Tam Kỳ, Vĩnh An, Cây Trâm, Trầu, Vu Gia…. Quảng Nam có các dân tộc: Cà Tu, Xê Đăng, Giơ Triêng, Cor và người Hoa. Quảng Nam có một bệnh viện cấp tỉnh là bệnh viện Tam Kỳ. Rừng chiếm khoảng 450000 ha với các loại cây, tre nứa, mây, quế, sa nhân, sâm trầm, hồ tiêu. Hàng năm tỉnh khai thác hơn 10000 tấn song mây nguyên liệu, 500-1000 tấn cây dược liệu, 200-400 tấn quế. Kinh tế biển có thế mạnh, Quảng Nam là một ngư trường lớn, nuôi tôm, rong câu, yến sào (tập trung ở Hội An, Cù Lao Chàm, hàng năm khai thác 600-700 kg). Tỉnh có truyền thống trồng lúa nhưng vẫn có thể trồng các loại cây có giá trị khác như: vùng trồng dâu nuôi tằm trên 10000 ha có thể xuất khẩu mỗi năm 60-80 tấn tơ, bạc hà, thuốc lá, khoai sắn, ngô, lạc, dừa, dứa. Chăn nuôi cũng phát triển mạnh. Về khoáng sản, Quảng Nam là tỉnh miền Trung có nhiều khoáng sản quý đạt tiêu chuẩn về trữ lượng lẫn chất lượng công nghiệp như: cát trắng với hàm lượng 99,6% silic (100-120 triệu tấn); than đá-10 triệu tấn; đá vôi-1000 triệu tấn; cao lanh-100000-150000 tấn; đá Granit và nhiều loại vật liệu xây dựng tự nhiên có đến hàng tỉ tấn; ba mỏ vàng quy mô vừa và nhỏ đang được khai thác, trong đó có mỏ Bồng Miêu đang liên doanh với một công ty nước ngoài; mỏ cát đen; thiếc; nước khoáng Phú Ninh….
Về du lịch, tỉnh Quảng Nam có Cù Lao Chàm còn gọi là đảo Yến, cách bờ biển Hội An chừng10 km. Đây là đảo lớn nhất tỉnh, gồm 3 ngọn núi đá: Ngọa Long, Tiên Bút, Bát Lao và một số rừng già. Cù Lao Chàm là nơi sinh tu của ngư dân chuyên nghề chài lưới, bắt cua, câu mực, săn tôm hùm và đặc biệt là nghề khai thác tổ yến.
Đặc sản: Quảng Nam có quế Trà My rất nổi tiếng. Trà My là một huyện miền núi, cách thành phố Đà Nẵng 120 km. Quế Trà My rất dày, hàm lượng tinh dầu cao hàng năm xuất khẩu trên 250 tấn-300 tấn.
Tiêu Tiên Phước là giống tiêu có chất lượng cao, diện tích trồng tiêu Tiên Phước là 120 ha, hàng năm có thể xuất khẩu trên 50 tấn tiêu khô. Chủ yếu mặt hàng này xuất sang HongKong. Trong tương lai tiêu Tiên Phước có thể đạt sản lượng 80-90 tấn/năm.
Ngoài ra Quảng Nam còn có tơ lụa Mã Châu. Mã Châu là một thôn thuộc xã Duy An, huyện Duy Xuyên nổi tiếng với nghề trồng dâu nuôi tằm, dệt lụa.
Chiếu hoa Bàn Thạch nổi tiếng bởi chất lượng bền, chắc, đẹp.
Trái Loòng Boong là trái của một loại cây thân mốc có ở một số rừng trung du và miền núi phía Tây Quảng Nam. Trái có vỏ mỏng, màu vàng nhạt, ruột trắng nhiều múi thơm và ngọt đậm đà.
Yến sào Cù Lao Chàm rất được thị trường nước ngoài ưa chuộng và là một loại thực phẩm quý từ ngàn xưa.
Mì Quảng là món ăn đặc sản của dân đất Quảng và rất được mọi người ưa chuộng.
Cao Lầu Hội An là một đặc sản của phố cổ Hội An là một đặc sản của phố cổ Hội An. Món ăn này được làm bằng những sợi mì vàng có hương vị ngon, ăn chung với giá, thịt xá xíu, bánh tráng cắt nhỏ, rất ngon.
Ngay khi qua khỏi huyện Hòa Vang, thuộc thành phố Đà Nẵng chúng ta vào đường Núi Thành, đường Trưng Nữ Vương và thành phố Đà Nẵng.


--------------------------------------------------------------------------------

HUYỆN NÚI THÀNH QUẢNG NAM:
Núi Thành là một huyện ven biển thuộc phía nam của tỉnh Quảng Nam (Việt Nam), giáp với Thị xã Tam Kỳ về phía bắc và Quảng Ngãi về phía nam. Nó có diện tích là 528,2 kilômét vuông và dân số là 131.2000 người (1997). Là nơi đã diễn ra trận đụng độ đầu tiên giữa quân đội viễn chinh Mỹ và quân đội Việt Nam, thời chiến tranh.
Huyện này có đồi núi ở phía tây và đồng bằng ở phía đông. Hai sông Trường Giang và Tam Kỳ chảy qua huyện này. Bờ biển ở huyện này dài 37 kilômét, có cảng Kỳ Hà và căn cứ Chu Lai, chạy dài hơn 10km, là khu quân sự của Mỹ hồi xưa, có phi trường. Ngày nay là sân bay phục vụ dân sự và khu công nghiệp lọc dầu Dung Quất. Hồ Phú Ninh nằm thuộc tỉnh này, có diện tích mặt nước 4.500 hecta. Vùng đồi núi ở đây có vàng và chì. Quốc lộ 1A và đường sắt Thống Nhất chạy qua huyện này.
Huyện này được thành lập ngày 3 tháng 12 năm 1983 khi huyện Tam Kỳ được chia thành huyện Núi Thành và Thị xã Tam Kỳ thuộc tỉnh Quảng Nam-Đà Nẵng. Từ ngày 26 tháng 11 năm 1996 nó thuộc tỉnh Quảng Nam, gồm Thị trấn Núi Thành là huyện lị và 14 xã.
Căn cứ Chu Lai: Từ ngoài vào, bên phải chúng ta là sân bay. Căn cứ này không cho du khách vào tham quan. Năm 1965, khi được giao chỉ huy cuộc đổ bộ của thủy quân lục chiến lên vùng một chiến thuật, tướng ba sao thủy quân lục chiến Victo Krulak (chỉ huy trưởng lực lượng đổ bộ thủy quân lục chiến ở Thái Bình Dương), đã nhận thấy rằng vùng đổ bộ ở khu vực này quá trống trải, chỉ toàn là cát biển, không có căn cứ hậu cần tiếp liệu, sân bay yểm trợ gì. Nên ngay lập tức Krulak đã cho xây dựng một căn cứ trong đó có sân bay ơ đấy. Krulak đã lấy tên của mình đọc theo tiếng Trung Quốc trong thời gian ông còn làm trung úy tại Thượng Hải mà tên đó phiên âm Hán Việt là Chu Lai để đặt tên cho căn cứ này. Sau này khi thủy quân lục chiến dồn ra phía DMZ (vùng phi quân sự) thì Chu Lai được giao lại cho sư đoàn bộ binh Americal (lính của sư đoàn này đã gây ra cuộc thảm sát ở Mỹ Lai). Ngày nay, Chu Lai là doanh trại Quân Đội Nhân Dân Việt Nam.


--------------------------------------------------------------------------------

KHU CÔNG NGHIỆP BẮC CHU LAI QUẢNG NAM:
Nằm tiếp giáp với khu công nghiệp hóa dầu Dung Quất, cách sân bay Chu Lai khoảng 5km, cách KCN Dung Quất khoảng 2km, nằm cạnh quốc lộ1A và đường sắt Bắc — Nam, diện tích toàn bộ KCN 291ha. Trong đó, giai đoạn 1: tập trung xây dựng cơ sở hạ tầng 108 ha với trạm cấp nước 9.000 m3/ ngày đêm lấy từ nguồn nước hồ Phú Ninh. Từ trạm biến áp Dốc Sỏi 220KV/ 110KV, xây dựng nhánh đường dây 110KV dài 14km và trạm biến áp 110KV/ 220KV, công suất 24.000 KVA (64.000 KVA). Trong KCN sẽ xây dựng khu hồ nước dự trữ, khu xử lý chất thải rắn và xây dựng khu công viên cây xanh đảm bảo cho môi trường trong sạch mát mẻ.
Khu nhà ở cho CBCNV làm việc ở KCN sẽ bố trí xây dựng tại thị trấn Núi Thành theo quy hoạch chung 45ha. Dự kiến KCN Bắc Chu Lai xây dựng 51 lô nhà máy bao gồm các ngành công nghiệp chế biến nông lâm hải sản; cơ khí dân dụng phục vụ công nghiệp hóa dầu khí, công nghiệp hóa chất liên quan với công nghiệp hóa dầu Dung Quất. Các ngành công nghiệp nhẹ, gia công lấp ráp máy móc thiết bị các loại, các dịch vụ và kho tàng phục vụ cho Khu Công nghiệp hóa dầu Dung Quất.
Nhà nước Việt Nam đã quyết định khởi công xây dựng Nhà máy Lọc dầu số 1 Dung Quất, tháng 3/1998 vừa qua, thủ tướng Chính phủ đã quyết định kế hoạch tiến hành khôi phục, cải tạo, nâng cấp sân bay Chu Lai, cảng biển nước sâu Kỳ Hà. Trong vài năm tới đây thì sân bay Chu Lai sẽ trở thành một cụm cảng hàng không lớn nhất Châu Á Thái Bình Dương, bởi vì trong vòng bán kính 2.000km gồm có nhiều thành phố lớn, các trung tâm công nghiệp, các trung tâm kinh tế, thương mại lớn… của các nước trong khu vực Châu Âu, tương đương như một số cụm cảng hàng không lớn trên thế giới (như sân bay New York, Frankjurt, Paris…).
Ngoài vị trí đặc biệt như trên, KCN Bắc Chu Lai là phụ cận, là vệ tinh chuần bị đón những dự án đầu tư phục vụ cho Khu Công Nghiệp lớn Dung Quất — Chu Lai — Kỳ Hà, cùng với các dự án công nghiệp trong quy hoạch phát triển kinh tế của tỉnh Quảng Nam.
Trong tương lai không xa, khi cảng biển Kỳ Hà với toàn bộ kho tàng bến bãi, các cơ sở phục vụ, dịch vụ khác được khôi phục đồng thời với sân bay Chu Lai là sân bay quốc tế hiện đại đi vào hoạt động thì cả một vùng các KCN Dung Quất — Chu Lai — Kỳ Hà, KCN Bắc Chu Lai sẽ chuyển động mạnh mẽ, hoạt động nhộn nhịp và sôi động suốt ngày đêm.
Giá cho thuêsử dụng đất tại các KCN Điện Nam — Điện Ngọc và Bắc Chu Lai thấp hơn nhiều so với giá thuê đất ở các KCN trên toàn quốc. So với Hà Nội, TpHCM và Tp Đà Nẵng thì giá thuê sử dụng đất trong các KCN của Quảng Nam chỉ khoảng bằng 50%.


--------------------------------------------------------------------------------

HỒ PHÚ NINH QUẢNG NAM:
Nằm cách thị xã Tam Kỳ 7km về phía Tây. Là một công trình thủy lợi có quy mô với 3.400 ha mặt nước và 6.000ha rừng trong khu vực hô cùng 30 hòn đảo, bán đảo xinh đẹp. Công trình được khởi công vào năm 1977 và hoàn thành sau 10 năm xây dựng đã đáp ứng mơ ước ngàn đời của nhân dân Tam Kỳ và các vùng phụ cận về nguồn nước sinh hoạt, tưới tiêu cho đồng ruộng.
Ngoài các ưu thế để phát triển thủy lợi, thủy điện, nuôi trồng thủy sản, lâm nghiệp và có tác dụng điều hòa hệ sinh thái — môi trường, hồ Phú Ninh còn là vùng trọng điểm để phát triển kinh tế du lịch.
Vào mùa hè nóng bức, trong lúc nhiệt độ ở thị xã Tam Kỳ lên đến trên 300C thì khí hậu ở hồ Phú Ninh vẫn luôn mát mẻ bởi mặt hồ rộng lại chứa nhiều “ốc đảo xanh” với hệ thực vật vô cùng phong phú gồm 621 loài thuộc 438 chi học khác nhau. Trong đó, có nhiều loại quý hiếm như: lim xẹt, trắc Nam bộ, đinh và 170 loài dược liệu…. Hệ động vật ở hồ Phú Ninh cũng rất đa dạng; theo thống kê tại đây có 80 loài chim, 34 loài thú, 26 loài bò sát và có những loài động vật rất hiếm hoi tìm thấy ở Việt Nam như: khỉ mặt đỏ, sơn dương, sóc đỏ gấu ngựa, khứu đầu trắng, hươu sao, gà lôi… rất phù hợp cho loại hình du lịch sinh thái nghiên cứu. Từ trên cao nhìn xuống, lòng hồ như một chảo nước khổng lồ, lấp lánh. Du khách có thể dùng thuyền máy dạo chơi quanh các ốc đảo chiêm ngưỡng vẻ đẹp nên thơ nhưng cũng thật hùng vĩ của trời nước mênh mông, lồng lộng giữa màu xanh bạt ngàn của núi rừng. Trong lòng thung lũng Chấp Trà, giữa mặt hồ yên tĩnh có một mạch nguồn nước khoáng “lộ thiên” dòng nước tinh khiết này có tác dụng kích thích tiêu hóa, làm sảng khoái thần kinh và điều trị một số căn bệnh cơ khớp, gan mật.
Một khu du lịch mới đang được hình thành ở đây với các loại hình hấp dẫn: dã ngoại — tham quan, câu cá bơi lội, lướt vác và tắm nước khoáng chữa bệnh.
Thành phố Tam Kỳ


--------------------------------------------------------------------------------

THÀNH PHỐ TAM KỲ QUẢNG NAM:
Ngày 6-11-1996 đảng và nhà nước đã tách Đà Nẵng ra khỏi tỉnh Quảng Nam-Đà Nẵng và Đà Nẵng thành thành phố đô thị loại 1 trực thuộc trung ương. Quảng Nam lấy Tam Kỳ và Hội An.
Là trung tâm hành chính-chính trị (tỉnh lị) của tỉnh Quảng Nam. Hiện nay Tam Kỳ là đô thị loại 3 và phấn đấu trở thành đô thị loại 2 vào năm 2010.
Tam Kỳ từ một thị xã trở thành thành phố trực thuộc tỉnh theo Nghị định số 113/2006/NĐ-CP ngày 29 tháng 9 năm 2006.
Thành phố Tam Kỳ có 9.263,56 ha diện tích tự nhiên và 123.662 nhân khẩu (tháng 9 năm 2006). Thành phố chỉ có 1 con đường phố chính, cũng là QL.1, tên gọi Phan Chu Trinh, khi trước chỉ có ngã ba, không có ngã tư (vì vậy nó là 1 trong 3 điểm kỳ lạ mà người ta gọi là tam kỳ). Ngày nay phố phường đã xây dựng khá nhiều và quy mô, nhất là khu hành chánh, quảng trường...
Thành phố Tam Kỳ có 13 đơn vị hành chính, gồm các phường: An Mỹ, An Sơn, Hoà Hương, Phước Hoà, An Xuân, An Phú, Trường Xuân, Tân Thạnh, Hoà Thuận và các xã: Tam Thăng, Tam Thanh, Tam Phú, Tam Ngọc. Địa giới hành chính thành phố Tam Kỳ: phía bắc giáp huyện Thăng Bình phía nam giáp huyện Núi Thành, phía tây giáp huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam, phía đông giáp biển Đông.


--------------------------------------------------------------------------------

KINH THÀNH TRÀ KIỆU QUẢNG NAM:
Kinh thành Sư Tử ngày nay đã bị tàn phá nặng nề. Theo những ghi chép trong Thủy Kinh Chú (thế kỷ XV) chúng ta biết rằng kinh thành này được bao bọc bởi hệ thống thành quách, hào lũy đồ sộ xây dựng theo kỹ thuật Trung Hoa. Tại đây cũng có một số đền thờ lớn thờ thần linh (một phần lớn tác phẩm điêu khắc quan trọng hiện trưng bày tại bảo tàng điêu khắc Chămpa- Đà Nẵng).
Trong những năm 80 nhân dân trong vùng đã tìm thấy một số lượng lớn những hiện vật bằng vàng. Đó là những đồ trang sức được chế tác rất tinh xảo. Những cứ liệu trên phần nào cho thấy sự phồn vinh của kinh đô này, mà tiếng tăm của nó đã có thời lừng lẫy trong vùng Đông Nam Á .

TRÀ KIỆU:

Amaravarti là tên người Chămpa được dùng để gọi miền đất Quảng Nam xưa. Một vị vua Chămpa có tên là Sri Mara khi lập quốc lấy tên Lâm Ấp dựng kinh đô tại Trà Kiệu, bên dòng sông Thu Bồn, ở phía Đông Mỹ Sơn.
Vương quốc Lâm Ấp trong thời gian thế kỷ thứ 10 đến thế kỷ 13 chỉ có hai thành phố chính: TP. Khu Túc nằm về phía Bắc Tp. Huế, gần 2100 căn nhà, chung quanh có vòng thành bằng gạch, thành phố lớn hơn là Thành Sinhapura, có nghĩa là kinh thành sư tử.
Trong thời kỳ hoàng kim của mình Sinhapura đã tồn tại một tổng thể thành quách cung điện và đền tháp lộng lẫy mà các sử sách Trung Quốc khi nhắc đến nơi này đã không ngớt lời ca tụng. Các nhà kiến trúc tài hoa của Chăm pa đã sử dụng nhiều nếp xếp tinh vi thay cho việc phải làm nhiều tầng, bệ. Lợi dụng đỉnh đồi cao để thay cho nền đá lớn tượng trưng cho chân núi thần thánh. Họ đã sử dụng những biện pháp đơn giản, ít tốn kém hơn nhưng vẫn đạt được những quan niệm nghệ thuật Ấn giáo.
Ở Trà Kiệu còn khoảng 10 công trình kiến trúc và hàng trăm tượng, phù điêu, cũng giống như ở Mỹ Sơn, tháp và bệ ở Trà Kiệu còn có nhiều hình trang trí. Mô típ phổ biến nhất là hình cành lá, cành lá uốn cong thân và hai đầu, xoắn quýt trông tươi tắn và tràn đầy sức sống.
Người Pháp đã đào thành Trà Kiệu lấy đi nhiều vật quý bằng vàng, ngọc, tượng đá. Sau bao lâu chịu đựng sự tàn phá của chiến tranh và thời gian, đến Trà Kiệu du khách chỉ còn có thể bước chân lên một nền tháp lớn, nơi từng đặt một đền thờ tuyệt đẹp tiêu biểu cho tinh hoa của phong cách Trà Kiệu trong nghệ thuật Chăm pa. Muốn hiểu rõ hơn du khách có thể tìm hiểu trong Viện Bảo Tàng Chăm ở trung tâm TP.Đà Nẵng.

NHÀ THỜ TRÀ KIỆU:

Nhà thờ nằm ở khu vực Thành Cổ Trà Kiệu, cách Đà Nẵng 37km về hướng Nam. Nhà Thờ Trà Kiệu được xây dựng vào năm 1722, đến 1865 nhà thờ được di chuyển đến địa diểm hiện nay. Thánh đường hiện tại do linh mục PhêRô Lê Như Hảo xây vào năm 1971 với kiến trúc nhà thờ phương Tây thời kỳ ánh sáng kết hợp những nét hoa văn mang đậm tính dân tộc.
Trước cổng vào thánh đường là hai con rồng dài 20m uốn lượn theo đường lên hành lang tầng trên vào chính điện nhà thờ .
Bên cạnh nhà thờ còn có tu viện Mến Thánh Giá (xây dựng năm 1867), nhà truyền thống và Nhà Thờ Đức Mẹ (xây năm 1898) trên đồi cao 60m.


--------------------------------------------------------------------------------

HUYỆN ĐIỆN BÀN QUẢNG NAM
Điện Bàn có 1 thị trấn (Vĩnh Điện) và 15 xã gồm các xã Điện Dương, Điện Nam, Điện Ngọc, Điện Hòa, Điện Thắng, Điện An, Điện Phước, Điện Thọ, Điện Hồng, Điện Tiến, Điện Minh, Điện Phương, Điện Trung, Điện Quang và Điện Phong.
Điện Bàn là huyện phát triển nhất hiện nay của tỉnh Quảng Nam, với các khu công nghiệp Điện Nam - Điện Ngọc, với khu thị trấn Vĩnh Điện sầm uất.
Huyện Điện Bàn có nhiều làng nghề nổi tiếng. Xã Điện Phương có nghề đúc đồng Phước Kiều, gồm có các xã Điên Nghề trồng dâu nuôi tằm cùng với việc trồng thuốc lá ở các xã thuộc khu vực Gò Nổi vì đất bồi rất phì nhiêu do lũ lụt đem đến. Huyện Điện Bàn còn có tháp Bằng An, một di tích văn hóa Chăm. Điện Bàn là quê hương của nhiều chiến sĩ yêu nước: Cụ Hoàng Diệu quê ở Điện Quang, anh Nguyễn Văn Trỗi quê ở Điện Thắng, chị Trần Thị Lý và cựu Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình quê ở Điện Quang, Giáo sư Lê Trí Viễn quê ở Điện Hồng.


--------------------------------------------------------------------------------

BÃI BIỂN CỬA ĐẠI QUẢNG NAM:
Cửa Đại còn gọi là Đại Chiêm, cách Hội An 4km, đi thẳng theo đường Trần Hưng Đạo, đường Cửa Đại. Đây là một bãi biển đẹp thu hút nhiều khách. Xa xa ngoài khơi là 7 hòn đảo của cù lao Chàm. Trên đảo có 2.500 dân sinh sống bằng nghề biển và khai thác tổ yến.






--------------------------------------------------------------------------------

THÁNH ĐỊA MỸ SƠN QUẢNG NAM,:
Cách kinh đô Trà Kiệu 30 km về phía Tây, cách Đà Nẵng 69 km về phía Tây- Tây Nam. Quần thể kiến trúc nằm gọn trong thung lũng hẹp, có núi bao bọc bốn bề, thuộc làng Mỹ Sơn, xã Duy Tân, huyện Duy Xuyên. Mỹ Sơn là đỉnh cao của nghệ thuật Chămpa với quá trình phát triển liên tục gần 9 thế kỷ. Dù bị thiên nhiên và chiến tranh tàn phá, Mỹ Sơn vẫn còn dấu vết nền móng của 70 tòa thánh lâu đài và đền tháp. Trong đó còn khoảng 20 đền tháp còn nhận ra phần nào hình dạng, kiến trúc của nó. Tháng 12/1999 tại Marốc Thánh Địa Mỹ Sơn được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới.
Ngày xưa, lãnh thổ Vương quốc Chămpa trải dài từ Đèo Ngang- Quảng Bình đến Bình Thuận ngày nay. Chămpa có 2 bộ lạc: bộ lạc Dừa ở phía Bắc, từ Thừa Thiên đến đèo Cù Mông. Còn bộ lạc Cau từ Cù Mông vào đến Bình Thuận. Từ hai bộ lạc này đã hình thành đã hình thành những tiểu quốc đầu tiên rồi sau đó vương quốc Chămpa ra đời. Về kinh tế, người Chăm sống chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Họ còn biết cách khai thác hương liệu, trầm hương, hồ tiêu, quế để xuất khẩu ra nuớc ngoài. Qua biết bao thăng trầm của lịch sử, vào thế kỷ thứ IV, dưới triều vua Bhahadravarman, đã cho xây dựng kinh đô ở Trà Kiệu, cách đây khoảng 28 km về phía Đông. Sau khi kinh đô đã được xây dựng xong, ông nghĩ ngay đến việc thành lập trung tâm tôn giáo phục vụ cho kinh đô đó. Mỹ Sơn từng chứng kiến những thời kỳ hưng thịnh, rực rỡ cũng như những biến động của vương quốc Chămpa cổ đại. Mỹ Sơn không phải là kinh đô mà là thánh địa của Chămpa , thờ đấng linh thiêng tối cao. Theo quan niệm Ấn Độ giáo, nơi thờ cúng phải là nơi thâm nghiêm. Vì lẽ đó mà thánh địa Mỹ Sơn đã được xây dựng giữa một thung lũng được bao bọc bởi núi non hiểm trở. Amaravati, tên gọi xưa của vùng Quảng Nam- Đà Nẵng được văn bia nhắc đến như trái tim của vương quốc Chămpa trong nhiều thế kỷ. Mỹ Sơn là một thung lũng rất thâm nghiêm, người Chăm cho đây là mảnh đất thiêng, ngọn núi Đại Sơn (Mahabavata) cũng là một ngọn núi thiêng. Con suối Mỹ Sơn cũng được xem là con suối thiêng mà dòng suối này là nhánh đổ ra sông Thu Bồn.
Kinh đô Trà Kiệu thất thủ khi người Chăm sử dụng nơi đây làm nơi trấn ngự. Từ những yếu tố này người Chăm cho xây dựng đền thờ đầu tiên vào cuối thế kỷ thứ IV bằng gỗ ở Mỹ Sơn để thờ thần Sisana Bhahadravana. Tên thần là sự kết hợp của tên các vị vua lúc bấy giờ là Bhahadravaman và thần Siva. Sau vị vua này, các vị vua khác lên ngôi và tiếp tục cho xây dựng đền tháp. Trước hết là thờ cúng thần linh, thứ hai là muốn tỏ uy quyền của mình. Dần dần từ thế kỷ thứ IV đến thế kỷ XIII Mỹ Sơn trở thành một quần thể gồm khoảng 70 công trình kiến trúc lớn nhỏ. Sau này các nhà nghiên cứu đã phân thành 12 nhóm. Cuối thế kỷ thứ XIII, do 2 bộ lạc Cau và Dừa không thống nhất với nhau về quyền lợi cũng như phong tục tập quán. Trong nước đã xảy ra nội chiến. Cũng thời điểm này, các nước láng giềng như Trung Hoa, Việt Nam, Khmer đã tiến hành các cuộc chiến tranh với Chămpa. Chính vì những lý do đó người Chăm đã dời kinh đô xuống phía Nam ở vùng Bình Thuận ngày nay. Sau thế kỉ thứ XIII, Mỹ Sơn hầu như bị bỏ hoang, không ai xây dựng đền đài cũng như tiếp tục thờ cúng ở Mỹ Sơn.
Mãi đến sau 1898, di tích Mỹ Sơn được phát hiện bởi một học giả người Pháp tên là M.C Paris. Vào những năm đầu thế kỷ 20 này, 2 nhà nghiên cứu của Viễn thông Pháp là L.Finot và L.de Lajonquière và nhà kiến trúc sư kiêm khảo cổ học H. Parmentier đã đến Mỹ Sơn để nghiên cứu văn bia và nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc Chăm. Lúc bấy giờ vào khoảng 50 công trình kiến trúc, nhưng trong cuộc chiến tranh chống Mỹ, Mỹ Sơn lại nằm trong địa bàn ném bom, cho nên bom đã phá huỷ phần lớn các kiến trúc. Hiện còn khoảng 20 di tích trong tình trạng không còn nguyên vẹn. Tiền thân của quần thể kiến trúc Mỹ Sơn cổ kính này, theo văn bia để lại là một ngôi đền làm bằng gỗ để thờ thần Siva Bhadravarman. Nhưng đến khoảng cuối thế kỷ 6, một cơn hoả hoạn đã thiêu cháy ngôi đền gỗ. Bức màn lịch sử đã được các nhà khoa học vén dần lên thông qua những bia ký và lịch sử nhiều triều đại xưa cho ta thấy Mỹ Sơn là khu thánh địa quan trọng nhất của dân tộc Chăm suốt từ cuối thế kỷ 4 đến thế kỷ 15. Bằng vật kiệu gạch nung và đá sa thạch, trong nhiều thế kỷ người Chăm đã dựng lên một quần thể kiến trúc đền tháp độc đáo, liên hoàn: Đền chính thờ Linga-Yoni biểu tượng của năng lực sáng tạo. Bên cạnh tháp chính (Kalan) là những tháp thờ nhiều vị thần khác hoặc thờ những vị vua đã mất.
Mỹ Sơn đã được trùng tu bởi E.F.E.O (Ecole Francaise d’Extreme Orient) trong thời gian từ 1937 đến 1944, nhưng khu vực này đã bị bom Mỹ tàn phá nặng nề trong chiến tranh. Đến năm 1975 , trong số 32 di tích còn lại, chỉ có khoảng 20 đền, tháp còn giữ được dáng vẻ ban đầu. Vào năm 1980-1981, Việt Nam đã hợp tác với Ba Lan trong việc trùng tu Mỹ Sơn. Qua những công trình nghiên cứu của Pháp, Ba Lan và Việt Nam cho rằng: thánh địa Mỹ Sơn chịu ảnh hưởng lớn của nền văn hóa vì ngày xưa người Chăm đã có quan hệ buôn bán với các nước như: Ả Rập, Malaysia, Indonesia và đặc biệt là Ấn Độ. Chúng ta đang đứng tại khu Chămpa, kế bên là khu B, bố cục các tháp như sau:
Một tháp chính, một tháp cổng và một nhà đón khách hành hương gọi là nhà tịnh tâm. Tháp chính luôn ở vị trí trung tâm (C1), bởi nó là biểu tượng của trung tâm vũ trụ- nơi hội tụ thần linh. Những tháp phụ biểu tượng cho các lục địa, những châu lục. Ở Ấn Độ, người ta đào chung quanh những công trình này những rãnh sâu biểu tượng cho đại dương. Ở đây chúng ta không thấy chi tiết đó. Ảnh hưởng thứ hai là các tháp xây 3 tầng, biểu hiện cho 3 thế giới: dưới là thế giới trần tục, tầng giữa là thế giới tâm linh, tầng trên cùng là thế giới thần linh. Hướng các tháp mang các ý nghĩa như sau: phần lớn các tháp có cửa quay về hướng Đông, người Chăm quan niệm hướng Đông là hướng tốt nhất hướng của thần linh. Nhưng cũng có nhiều tháp quay về hướng Tây như khu A, E, F là để thờ ông bà tổ tiên. Hướng Bắc đem đến của cải vật chất cho vương quốc Chămpa. Tháp hướng Bắc để thờ thần tài lộc. Riêng hướng Nam các nhà nghiên cứu chưa tìm được ý nghĩa của nó.
Việc xây dựng tháp Chàm bằng những viên gạch đỏ chồng khít lên nhau không thấy mạch hồ khiến hình thành nên những huyền thoại cho rằng:
Người Chăm xây tháp bằng gạch mộc, dẻo gọt nó lên, rồi nung một khối tháp trong ngọn lửa khổng lồ.
Các chuyên gia Ba Lan khẳng định rằng người Chăm đã dùng gạch nung sẵn gắn với nhau bằng vữa đất sét và sau đó toàn bộ tháp được nung lại.
Một số nhà nghiên cứu cho rằng người Chăm đã dùng keo chiết từ thực vật (nhựa xương rồng và mật mía hoặc nhựa cây dầu rái) để dán những viên gạch với nhau.
Những nghiên cứu gần đây cho thấy người Chăm đã sử dụng kết hợp một số biện pháp kĩ thuật khác nhau để xây tháp: dùng các viên gạch có độ lõm ở mặt tiếp xúc, khi xây lên không thấy vữa ở giữa các viên gạch còn ở giữa có lớp vữa dày; mài các viên gạch trong nước cho thật khít nhau rồi xếp lại cho bột gạch tự kết dính nhau trong sức nặng của trọng lực của phần trên tháp; dùng các viên gạch có mặt lõm mặt lồi theo kiểu âm dương, khi xếp lên tự thân nó liên kết với nhau. Sự tinh tế của tháp Chàm còn thể hiện ở vô số hình chạm khắc tỉ mỉ, trau chuốt do nghệ nhân đục đẽo trên tường tháp. Việc đục đẽo phải thực hiện chính xác tuyệt đối, tường gạch đã xây sẵn không thể vì một lỗi nhỏ mà phải phá đi xây lại. Hoàn toàn chính xác khi H.Parmetier nhận xét rằng người Chăm chạm gạch như chạm gỗ, đẽo đá như đẽo gỗ.
NHÓM THÁP B:
Tháp B1: biểu tượng của núi Mêru, là trung tâm vũ trụ, nơi tập trung các vị thần. Tháp có thờ thần Siva. Có một cửa ra vào, các ô quanh tường là nơi thắp đèn cầy.
Tháp B3: thờ thần Skanda-thần chiến tranh.
Tháp B4: thờ thần Ganesa- con thần siva, có đầu voi mình người. Đây là thần may mắn và hạnh phúc.
Tháp B5: quay về hướng Bắc, thờ thần Kover, thần tài lộc. Tháp cũng là nơi giữ đồ hành lễ.
Tháp B6: bên trong có một hồ nước thánh dùng trong các nghi lễ.
Tháp B2: là tháp cổng đối diện với tháp chính.
Kế nữa là nhà tĩnh tâm, nơi các người đi hành lễ tĩnh tâm, chuẩn bị cho nghi lễ.
Xung quanh B1 có nhiều miếu phụ. Mỗi miếu phụ thờ một vị thần: thần mặt trời, Kubera...mỗi vị thần giữ một hướng bảo vệ tháp chính. Những tháp đó ngày nay không còn, chỉ còn lại B7.
NHÓM THÁP A: Tháp A1: Đỉnh cao của nghệ thuật Chămpa vào thế kỉ thứ V, sau thế kỉ thứ X thì nghệ thuật Chămpa càng bị mai một. Tháp A1 cao 24m, cao nhất ở Mỹ Sơn đá xây tháp được lấy cách đó khoảng 15km. Người ta cho rằng người Chăm đã dùng sức vật để kéo đá dọc theo bờ suối. Tháp A1 có hai cửa Đông và cửa Tây. Ở trung tâm tháp có Linga lớn nhất Mỹ Sơn, không biết lí do gì mà Linga bị khiêng ra ngoài.
Linga có ba phần: phần trụ ở trên cùng tương ứng với thần Siva- huỷ diệt chưa hoàn thiện để sáng tạo cái mới. Phần bát giác ở giữa tượng trưng cho thần Vishnus- thần bảo tồn. Phần hình vuông ở dưới tượng trưng cho Brahma- thần sáng tạo. Linga nay tượng trưng cho tam vị nhất thể. Trong các văn bia người ta thấy nhắc đến Siva nhiều hơn cả.
NHÓM THÁO G:
Nhóm G này được xây dựng vào thế kỉ thứ XIII. Ở nhóm tháp này người Chămpa đã dùng chất liệu mới để xây tháp là đá ong. Xung quanh tháp có trang trí những mặt nạ thần Kala- thần thời gian. Bốn góc tháp có hình bốn con sư tử bảo vệ cho tháp.
NHÓM E & F:
Là nhóm tháp muộn nhất. Hiện không còn gì nhiều, có hai pho tượng; giữ thần cửa — hộ pháp Dravabala, thần bò Nandin. Nhóm tháp này hiện nay chỉ còn hai tháp và một cái Mukha Linga.
CUỘC HÀNH HƯƠNG CỦA NGƯỜI CHĂM:
Ngày xưa người ta xây dựng đền thờ Chăm không phải phục vụ cho mọi đối tượng mà chủ yếu là phục vụ cho tầng lớp vương quyền, quý tộc Chăm lớp tu sĩ Bàlamôn. Những người này đi từ kinh đô Trà Kiệu đến đây trong những nhà tịnh tâm, chuẩn bị cho nghi lễ. Để chính thức vào buổi lễ, họ phải đi ngang qua tháp cổng. Tháp có chức năng như biên giới giữa cuộc đời và thế giới ảo, giữa tâm linh và trần tục. Sau khi qua tháp cổng, đoàn hành hương ghé vào tháp B6 để lấy nước thánh rồi đến tháp B1. đi một vòng từ trái sang phải cầu cho quốc thái dân an và tưới một ít nước thánh lên Linga, nước sẽ qua khe rãnh của Yoni chảy xuống đất. Người Chăm cho rằng nước này xuống đất sẽ làm cho đất đai phì nhiêu thêm. Văn bia được người Chăm viết bằng chữ Sankrit. Đây là những tài liệu vô cùng quý giá cho các nhà nghiên cứu văn hoá Chămpa. Ngày nay người Chăm cũng có chữ viết nhưng đã hoàn toàn khác xưa và những người có thể đọc văn bia này không còn ai nữa.
CÁCH NHẬN BIẾT SIVA: vai đeo rắn, ngồi trên Yoni hay cưỡi thần bò Nandin.
Góc tháp có những con sư tử bảo vệ tháp.


--------------------------------------------------------------------------------

CỔ VIỆN CHÀM QUẢNG NAM:
Bảo tàng được thành lập năm 1915 dưới sự giúp đỡ của trường Viễn Đông Bác Cổ của Pháp ở Hà Nội. Đến năm 1916 bảo tàng hình thành dãy nhà chính. Năm 1927-1928, khi người ta khai quật ở Trà Kiệu, di tích kinh đô Champa cổ, người ta thu được nhiều hiệnvật và mang về đây trưng bày. Đến năm 1934-1935, người ta khai quật ở Bình Định, kinh đô cuối cùng của vương quốc Champa, thu được rất nhiều hiện vật nên đã xây thêm hai dãy hai bên ở bảo tàng để trưng bày những hiện vật tìm được này. Bảo tàng chính thực được khánh thành năm 1939. Bảo tàng gồm 4 phòng và 6 hành lang, trưng bày 294 bản sao. Các hiện vật có niên đại từ thế kỷ VII đến thế kỷ XV.


--------------------------------------------------------------------------------

PHÒNG MỸ SƠN QUẢNG NAM:
Mỹ Sơn là thánh địa của vương quốc Champa, cách Đà Nẵng khoảng 70km về phía Tây Nam. Có niên đại từ thế kỷ IV đến XII. Vua Chăm xây dựng đền tháp để thờ các vị thần trong tôn giáo Ấn Độ và các vị vua có công xây dựng vương quốc Champa. Theo các khám phá của những nhà khảo cổ người Pháp, thì ở Mỹ Sơn có khoảng 70 công trình kiến trúc. Hiện nay chỉ còn 20 công trình kiến trúc vì chiến tranh và thời gian tàn phá.
Trước mặt là bàn thờ Mỹ Sơn, niên đại thế kỷ VII. Đây cũng là tác phẩm cổ nhất ở bảo tàng. Phía trên bệ thờ nguyên là bộ Linga-Yoni, nhưng hiện nay bộ Linga-Yoni đó hiện vẫn còn lại ở Mỹ Sơn. Khi người Pháp sắp xếp, người ta đặt lên đó tượng thần Skanda-vị thần chiến tranh-con trai của thần Siva và nữ thần Uma. Ông đã có công tiêu diệt ác quỷ Takara đem lại bình yên cho thần Indra. Xung quanh Skanda là các vị thần chỉ phương hướng. Còn đây là bức múa lụa dâng cúng cho thần linh, hai bên là hai con hổ. Xung quanh mô tả cảnh đời sống của các tu sĩ trong rừng sâu: luyện thuốc, thuyết pháp, chữa bệnh….
Siva được mệnh danh là thần hủy diệt và sáng tạo. Thần có 3 mắt để có thể nhìn thấu hiện tại, quá khứ và tương lai. Tượng Siva đặt giữa phòng.
Bức phù điêu mô tả sự hạ sanh của thần Brahma, vị thần sáng tạo. Thần Brahma được sinh ra từ rốn của thần Vishnu. Một đóa sen mọc ra từ rốn thần Vishnu, từ đóa sen đó thần Brahma. Lúc đó thần Vishnu đang nằm trên con rắn 7 đầu. Thần Brahma có bốn đầu. Theo truyền thuyết thần có 5 đầu. Ông lấy chất nguyên nhiễm trong người sinh ra một con gái. Sau đó ông bị mũi tên của thần Kama bắn vào tim. Chính vì vậy ông đem lòng yêu con gái của mình. Để tìm thấy cô ta khắp mọi nơi, ông đã mọc ra nhiều đầu. Brahma bị thần Siva dùng con mắt thứ ba chiếu vào cái đầu thứ 5 và hủy diệt nó. Từ đó thần chỉ còn lại 4 đầu và biết sám hối.
Thần Ganesa: là con trai của thần Siva. Ông là vị thần hạnh phúc và may mắn. Thần có đầu voi, mình người. Truyền thuyết kể rằng khi thần Siva đi xa vì những cuộc chiến tranh, thần đã để vợ ở nhà mà không biết rằng bà đang có mang khi thần ra đi. Mười tám năm sau quay trở về, thần nổi cơn ghen tức khi thấy một đứa con trai hoàn toàn xa lạ mà người vợ bảo là con mình. Thần đã giận dữ chém phăng cái đầu của đứa con ấy đi. Chẳng lâu sau đó, khi đã hiểu nguồn cơn, thần Siva cảm thấy vô cùng ân hận và thề rằng khi ông đi vào rừng, người đầu tiên ông gặp sẽ phải hy sinh cái đầu cho đứa con tội nghiệp của ông. Lúc vào rừng chẳng thấy ai, chỉ thấy một con voi, ông đành chặt đầu voi và hóa phép cho liền vào đầu con trai mình. Hàng năm người Chăm tổ chức lễ hội tưởng nhớ thần Ganesa và mùa xuân.


--------------------------------------------------------------------------------

TẤM BIA KÍ Ở MỸ SƠN QUẢNG NAM:
Ở Mỹ Sơn có nhiều bia ký được viết bằng tiếng Phạn cổ. Thông thường trên bia ký người ta ghi thời gian xây đền tháp và thờ cúng những vị vua nào, thần nào. Hiện nay chữ viết của người Chăm có nhiều thay đổi. Cách đây 50 năm, một số các nhà nghiên cứu có thể đọc hiểu các chữ ghi trên bia ký nhưng bây giờ người có thể đọc hiểu chẳng còn ai.
Bộ nhóm 7 Linga tượng trưng cho 7 vì sao trên trời. Phía dưới là hình ảnh của một buổi múa nhạc cung đình: Nhà vua cầm kiếm ở chính giữa, hai bên là những nhạc công và vũ nữ.
Hành lang:
Tượng nữ thần Seravasti-vợ của thần Brahma-được mệnh danh là nữ thần thơ ca.
Tượng nữ thần Laksmi-vợ của thần Vishnu-được mệnh danh là nữ thần sắc đẹp và phú quý.
Tượng nữ thần Uma-vợ của thần Siva-nữ thần của ánh sáng đẹp.
PHÒNG TRÀ KIỆU:
Trà Kiệu cách Đà Nẵng 50km về phía Tây Nam, cách Mỹ Sơn 20km. Trà Kiệu từng là kinh đô của vương quốc Champa cổ vào thế kỷ IV. Hiện nay Trà Kiệu chẳng để lại chút dấu vết gì cả.


--------------------------------------------------------------------------------

BỘ LINGA - YONI:
Tượng thần Siva hoặc Linga. Người Chăm có lễ tắm Linga: người ta bọc Linga bằng Cosha bằng vàng, sau đó họ đổ lên đó sữa hoặc nước, rồi đi xung quanh cầu nguyện. Có thể uống một chút nước đó để cầu sự may mắn. Khắp nơi, trong khu vực cư trú của người Champa, ta đều có thể gặp Linga: ở trên bệ thờ trong tháp, ở vị trí có tính cách trang trí, ở cả trên đỉnh tháp (tháp Bà Nha Trang). Người Chàm thuộc khu vực nông nghiệp, nghĩa là từ trước khi Balamôn giáo xâm nhập, đã có tục thờ sinh thực khí rồi. Và miền Trung là vùng mang tính cách thiên về dương tính, cho nên dễ hiểu là tục thờ sinh thực khi nam (Linga) sẽ phổ biến hơn. Về hình dáng Linga Chàm có ba loại:
• Một loại Linga chỉ có một phần hình trụ tròn. Linga vào loại cổ nhất tìm được ở Oc Eo (Ấn Giang) thuộc loại này. Linga loại này có khi gặp cả hàng chục cái được dựng thành hàng. Loại này ở Ấn Độ không thấy có. Nó mang dấu ấn đậm nét của tính cách bản địa Chàm.
• Loại Linga thứ hai có cấu tạo hai phần. Phần trên vẫn là hình trụ tròn; phần dưới là một vật thể to hình tròn hoặc vuông.
• Loại Linga thức ba có cấu tạo ba phần. Cấu trúc ba phần này phản ánh ảnh hưởng triết lý Balamôn giáo Ấn Độ: phần hình vuông ở dưới ứng với thần Brahma sáng tạo; khúc hình bát giác ở giữa mang tính chuyển tiếp, ứng với thần Vishnu bảo tồn; còn phần hình trụ tròn ở trên ứng với thần Shiva phá hủy.
Ngoài các Linga thông thường, trong các đền tháp Chăm, ta còn gặp loại Linga hình mặt người (gọi là mukhalinga). Đó là một khối tượng hình Linga mà nửa phần trước tạc tượng phù điêu hình ông vua Chăm với những dấu hiệu rã rệt của Siva như hình bò thần Nandin….
Trên tường có bức phù điêu thần Vishnu ngồi trên rắn Naga 13 đầu. Rắn Naga khác rắn Sesa ở phòng Mỹ Sơn. 13 đầu tượng trưng cho sự bất diệt. Thần Vishnu ngồi đây có 4 cánh tay. Mỗi tay có 4 yếu tố tạo nên vũ trụ là: đất, lửa, nước và không khí. Vishnu có vật cưỡi là chim thần Garuda.
Chính giữa phòng là bàn thờ Trà Kiệu. Trên có đặt một bộ Linga và Yoni. Bốn mặt xung quanh bàn thờ là bức phù điêu mô tả trường ca Ramayana, đoạn hoàng tử Rama cưới công chúa Shita. Mặt 1 là cảnh nhà vua hứa gả công chúa Shita cho hoàng tử Rama. Rama là người cao nhất-cầm cung. Theo truyền thuyết thần Vishnu có 12 hóa thân, trong đó có hóa thân thành hoàng tử Rama. Năm người khiêng một thanh kiếm tượng trưng cho 50.000 người. Mặt 2: cảnh các sứ giả của nhà vua đem lễ vật đến để cưới hoàng tử Rama. Nhà vua ngồi giữa. Mặt 3: mô tả cảnh đám cưới có nhiều người tham dự, có các anh chị em họ của công chúa và hoàng tử. Mặt 4: mô tả vũ nữ Apsara từ trên trời xuống để chúc mừng đám cưới.
Phía góc phòng, bên phải là tác phẩm điêu khắc được đánh giá là tác phẩm đẹp nhất của bảo tàng. Hình các vũ nữ đứng trước một đóa sen cách diệu. Các vũ nữ này mang đậm nét của phụ nữ Chàm: trang phục, nét mặt, đồ trang sức.


--------------------------------------------------------------------------------

PHÒNG ĐỒNG DƯƠNG QUẢNG NAM:
Vương triều Đồng Dương-một khu vực nổi tiếng ở Đông Nam Á thời bấy giờ về Phật giáo. Vua Indravarmanha là người rất sùng đạo Phật, đã tích cực cho xây dựng kinh đô-Đồng Dương đồng thời xây dựng Đồng Dương là một tu viện Phật giáo rất lớn trong khu vực. Vào thời điểm này Phật giáo (Phật giáo đại thừa) ở Champa phát triển cao độ. Đồng Dương cách Đà Nẵng 60km về phía Nam. Nay đã bị phá hủy hoàn toàn.
Bàn thờ Đồng Dương trên cùng có vị Bồ Tát bảo hộ cho nhà vua, nhưng người ta không trưng bày hình tượng này và thay vào đó là một tượng Siva, vì điểm đặc biệt là ở Champa, Phật giáo và Balamôn không xung khắc nhau. Kế bên là tượng vua. Xung quanh bàn thờ mô tả đời sống của Phật Thích Ca trước khi xuất gia. Người ta mới phát hiện ra một số hình ảnh như khi hoàng tử cắt tóc đi tu, cảnh ông thành chánh quả, các tín đồ đến cúng dường, cảnh ông bị quỳ vương cánh dỗ…. Hai tượng lớn hai bên là tượng thần bảo vệ, có khuôn mặt hung dữ, đang đứng trên một con bò (hoặc trâu), trong miệng nó có ngậm một người chiến sĩ. Điều đó là hình ảnh tượng trưng cho sức mạnh.

TƯỢNG PHẬT PHÁI ĐẠI THỪA:

Phật thường không ngồi theo tư thế này, vì đó là tư thế của nhà vua, tư thế ngồi tay lên đầu gối.
Trên tường có bản đồ dân tộc Champa tại miền trung Việt Nam. Vương quốc Champa hình thành và phát triển từ thế kỷ II đến thế kỷ XVII trải qua các triều đại:
Vương quốc Champa ra đời và vương triều GANGARAGIA (cuối thế kỷ II-đầu thế kỷ VIII). Đây là thời kỳ hưng thịnh và chiếm ưu thế của Bắc Chăm. Khu Liên làm vua đuợc mấy chục năm, rồi cháu là Phạm Hùng thay, sau đó con Phạm Hùng là Phạm Dật-khi Phạm Dật chết, tướng Phạm Văn làm vua 12 năm (337-349). Sau đó con là Phạm Phật lên thay (349-361) (“Phạm” không phải là họ của người Chăm, có thể là phiên âm ra Hán Việt từ chữ Pô-người đứng đầu). Phạm Phật đã thống nhất một cách gọn ghẽ giữa Bắc Chăm và Nam Chăm, đặt tên nước là Champa. Có thể đó là tên một loài hoa (mà ta thường gọi là hoa dại, hoa sứ-michelia champacca lênaie), hoặc tên một vùng đất ở Đông Bắc Ấn Độ và sau này còn ở nhiều địa điểm khác. Phạm Phật có thể là ông vua Bhadravarman được biết đến đầu tiên trong các bia ký để lại. Nhưng sau khi vua này mất, tình hình lại bất ổn, nên trong suốt một thế kỷ không thấy có bia ký. Đến đầu thế kỷ thứ VI, vua Gangaragia lên ngôi và từ đó đến khi dời đô vào Champa. Các nhà sử học gọi thời kỳ này là vương triều Gangargia gồm có 9 đời vua. Đây là thời kỳ chịu ảnh hưởng mạnh và rõ nét của Ấn Độ giáo và văn hóa Ấn Độ.
Kinh đô lúc đó là Trà Kiệu, mà sử sách gọi là Sinhapura (thành sư tử), bên bờ sông Thu Bồn, nay thuộc xã Duy Sơn, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam-Đà Nẵng. Trà Kiệu là một khu di tích nổi tiếng đã được nhà nước ta xếp hạng, ở đó có 10 công trình kiến trúc tuyệt hảo, tiêu biểu cho nền văn hóa phát triển cao của người Chăm đã tồn tại hơn ngàn năm trước.
Bên cạnh cố đô Trà Kiệu, thời ấy người Chăm đã xây dựng khu đền thờ hay thường gọi là thánh địa Mỹ Sơn. Theo quan niệm Ấn Độ giáo, đền thờ-trung tâm tín ngưỡng của vương quốc để thờ đấng thiêng liêng tối cao phải là nơi chốn thâm nghiêm, cách biệt với thế giới người đời. Bởi vậy mà thánh địa Mỹ Sơn đã được xây dựng giữa một thung lũng bao bọc bởi núi non trùng điệp cách kinh đô Trà Kiệu khoảng 28km về phía Tây. Ở đây tồn tại một tổng thể kiến trúc gồm trên 70 công trình với những đền miếu xây bằng gạch tuyệt đẹp.
• Vương triều PANDURANGA (giữa thế kỷ VIII-giữa thế kỷ IX):
Vào giữa thế kỷ VIII, ở Bắc Champa có nhiều biến động, nên trung tâm Champa chuyển vào Nam, xây dựng nên vương triều Panduranga ở vùng Khánh Hòa và Phan Rang. Theo sử liệu, vương triều này có 6 đời vua kéo dài trong khoảng một thế kỷ. Trung tâm của Champa lúc này là vùng tháp Ponagar. Thực tế Ponagar không phải là cúng vua mà là nơi thờ thần.
• Vương triều Đồng Dương-hay triều đại INDRAPURA (giữa thế kỷ IX-cuối thế kỷ X).
Từ giữa thế kỷ IX, trung tâm Champa lại chuyển ra mạn Bắc. Kinh đô được xây dựng tại làng Đồng Dương nằm trên bờ sông Ly Ly-một nhánh sông Thu Bồn, cách cố đô Trà Kiệu 15km về phía Đông Nam. Kinh đô này được mang tên “thành phố Indrapura-thành phố chiếu đầy hào quang”. Khác với các vương triều trước đây, trong thời kỳ vương triều Đồng Dương. Phật giáo đã phát triển khá mạnh, nhiều nhà sử học gọi vương triều Đồng Dương là một “vương triều Phật giáo” dù Ấn Độ giáo dục này không bị bài xích. Nhiều di tích Phật giáo, trong đó có cả tượng Phật bằng đồng nổi tiếng đã tìm thấy ở Đồng Dương. Trên bia ký Đồng Dương đã thấy nói nhiều tới “nổi đau của con người và sự luân hồi”, “cõi niết bàn tuyệt dịu và công xã tăng ni”….
Đồng Dương là nơi tập hợp cả cung điện và đền chùa, chứ không tách ra như Trà Kiệu và Mỹ Sơn trước đây. Trong số gần 30 công trình hiện nay đã tìm thấy ở Đồng Dương có cả các đền chùa Phật giáo và các tháp Ấn Độ giáo.
Vương triều Đồng Dương hay triều đại Indrapura có 9 đời vua, kéo dài gần 2 thế kỷ. Trong thư tịch Trung Quốc, từ thời kỳ này gọi Champa là Chiêm Thành (phiên âmtừ chữ Phạn Chapapuru).

VƯƠNG TRIỀU VIJAYA: (thế kỷ X-giữa XV)

Vào cuối thế kỷ X, kinh đô Đồng Dương bị tấn công nhiều lần, nên khi vua Yangpuku Vijaya lên ngôi (999) quyết định dời đô về Vijaya vào năm 1000. Thành Vijaya mà sử sách gọi là thành Đồ Bàn với trung tâm điểm được đánh dấu bằng một ngọn tháp gọi là “Tháp Cánh Tiên”. Thành Đồ Bàn xây dựng trên một gò đá ong (thuộc huyện An Nhơn, Bình Định), nằm giữa một cánh đồng mà ba mặt Bắc, Tây, Nam đều có núi án ngữ, phía Đông thông ra biển bằng cửa Thị Nại.
Vương triều này kéo dài trong vòng 5 thế kỷ với nhiều biến động và thực tế đã có nhiều lần dời đô về phương Nam. Trong thời kỳ này, lãnh thổ Champa đã bắt đầu thu hẹp dần.
Triều đại PANDURAGA II (giữa thế kỷ XV-cuối thế kỷ XVII)
Sau khi thành Đồ Bàn thất thủ, vương quốc Champa bước vào giai đoạn cuối cùng của nó. Biên giới phía Bắc Champa lùi vào đến tận đèo Cù Mông. Lúc đầu đóng đô ở Kauthara (Khánh Hòa), đến giữa thế kỷ XVII chuyển về vùng Phan Rang. Tuy có nhiều biến động, nhưng trong thời kỳ này kinh tế xã hội Champa có lúc vẫn phát triển, nhất là cùng Phan Rang vào cuối thế kỷ XVI, đầu thế kỷ XVII. Đến cuối thế kỷ XVII, khi nhà Nguyễn chiếm được Phan Thiết thì vương triều Champa đã mất hẳn độc lập, chỉ tồn tại như một thế lực bán tư chủ. Từ đầu thế kỷ XIX, nhất là từ thời Minh Mạng, Champa trở thành một phần dân tộc trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam.
Như vậy trong lịch sử phát triển, vương quốc Champa có 4 trung tâm lớn:
1. Phía Bắc, thường gọi là vùng Amaravati từ Trị Thiên đến Quảng Nam - Đà Nẵng.
2. Vùng Vijaya thuộc phạm vi Quảng Ngãi - Bình Định.
3. Vùng Kauthara thuộc Phú Yên-Khánh Hòa - Nha Trang.
4. Vùng Panduranga thuộc Thuận Hải (Bình Thuận — Ninh Thuận).
Hành lang bên hông phòng Trà Kiệu:
Bàn thờ vú, thờ Bà Mẹ sinh ra vương quốc Champa. Nó còn thấy rằng vai trò quan trọng của người phụ nữ trong văn hóa. Champa và người ta tôn thờ sự sinh sôi nảy nở, sự mà mỡ phi nhiêu. Đây là yếu tố ảnh hưởng rõ nét của văn hóa bản địa.
Hành lang phía trước phòng Trà Kiệu:
Phù điêu Shiva với điệu múa Tamdaoa, điệu múa vũ trụ. Khi múa thần mọc rất nhiều cánh tay xếp thành một hình tròn, biểu tượng cho sự xoay tròn của vũ trụ. Shiva khi múa điệu múa này với ý nghĩa làm việc thiện mặc dù ông là vị thần hủy diệt.
Phù điêu Vishnu-hóa thân của thần Vishnu-đang nâng một ngọn núi. Theo truyền thuyết khi thần khi thần Vishnu lấy lễ vật của thần Indra, Indra là vị thần tối cao trên trời, nên Indra nổi giận hóa phép làm mưa trút xuống nơi thần Vishnu đang ở. Trời mưa bảy ngày liền, Vishnu dùng ngón tay út của mình nâng núi lên để bảo vệ mọi người và súc vật. Sau bảy ngày, thấy không thể thắng nổi thần Vishnu, thần Indra cỡi voi bay xuống thán phục thần Vishnu.


--------------------------------------------------------------------------------

PHÒNG THÁP MẪM - KINH ĐÔ VIJAYA:
Điêu khắc thời kỳ này tinh xảo hơn qua hình tượng các con vật.
Vật đầu voi mình sư tử. Đầu voi biểu tượng cho sự thông minh của các thần linh, mình sư tử biểu trưng cho sức mạnh của các vị vua Chăm. Con vật này thường được đặt trong để bảo vệ sự tôn nghiêm của đền tháp.
Rồng kết hợp 3 nền nghệ thuệt Chăm, Khmer và Việt Nam thời Lý, Trần. Đuôi rồng có hình của đuôi cá sấu-nghệ thuật Khmer; chân giống đuôi sư tử-nghệ thuật Champa; đầu rồng-nghệ thuật Việt Nam thời Lý, Trần. Hạt ngọc là hình ảnh trong văn hóa Việt Nam-cầu cho mưa thuận gió hòa.
Phía trước có hai con Makara-Thủy quái-biểu tượng của nước. Chúng bước đặt ở lối ra vào tháp hoặc trang trí trên mái tháp.
Chim thần Garuda-vật cưỡi của Vishnu-ngậm một con rắn vì chúng mối thù với nhau. Vì theo truyền thuyết, mẹ của rắn Naga đã hạ nhục và bắt mẹ của chim làm nô lệ.
Bàn thờ trên có tượng Shiva không đầu. Trên trần là những hình trang trí trên những đền tháp. Mỗi thời kỳ có kiến trúc khác nhau. Cách trang trí ở đây hoàn thiện vì đây là giai đoạn phát triển cao của điêu khắc Chăm.
Ngoài ra, chúng ta nên phân biệt tượng sư tử và chim Garuda trong phòng này.
Như vậy, Tháp Mẫm thuộc nhóm tháp Vijaya, được xây dựng vào thế kỷ XI đến thế kỷ XIII, nằm cạnh Đồ Bàn. Phong cách trang trí kiến trúc nghiêng về hình ảnh các con thú. Sau đó nghệ thuật điêu khắc tinh xảo này dần dần bị suy thoái.


--------------------------------------------------------------------------------

PHỐ CỔ HỘI AN QUẢNG NAM:
Hội An, Haifo, Faifo hay Đô Thị - Thương cảng, từ lâu đã đi vào lịch sử Việt Nam và đã được nhắc đến trong tư liệu nhiều nước Đông Á, Đông Nam Á và một số nước phương Tây.
Cách Đà Nẵng 30km về phía Đông Nam, Đô thị - Thương cảng Hội An nằm ở hạ lưu sông Thu Bồn, nối với biển Đông qua cửa Đại. Đến nay đã được khoảng 400 tuổi. Phía Nam giáp huyện Duy Xuyên, phía Tây giáp huyện Điện Bàn. Vào các thế kỷ trước, Hội An còn thông thương với Đà Nẵng bằng con sông Cổ Cờ. Thông qua sông Thu Bồn, Đô thị cổ Hội An nối với Kinh đô Trà Kiệu, với khu thờ tự Mỹ Sơn ở thượng lưu, và thông qua các đường sông, đường bộ nối với núi rừng giầu lâm thổ sản miền Tây, cũng như với Kinh đô Phú Xuân - Huế ở phía Bắc và các Dinh trấn phía Nam. Hội An ở giữa vùng đồng bằng giầu của xứ Quảng và giữ một vị trí đầu mối giao thông thuận lợi với các thị trường trong nước và với hệ thống hàng hải quốc tế.
Hội An hầu như còn nguyên vẹn trên diện tích 2km2, gồm các phố Nhật Bản, phố Khách, phố Minh Hương xen lẫn với các nhà cửa phố xá của người Việt. Hội An có khoảng 50 ngôi chùa, miếu, hội quán còn lại đến bây giờ như chùa Triều Châu, Phúc Kiến, Dương Thương Hội Quán…có lối kiến trúc rất độc đáo, điêu khắc sinh động, màu sắc lộng lẫy thể hiện khả năng khéo léo một cách tuyệt vời của các nghệ nhân. Miếu thờ Quan Công dựng từ thế kỷ XVII, ngoài những nét chạm khắc, màu sắc của người Trung Quốc trên các hoành phi, câu đối là khẩu khí của các danh sĩ người Việt. Nổi lên trong kiến trúc Nhật Bản là chùa Cầu, chùa dài 28m, rộng 3m, giữa lòng cầu về phía Bắc có miếu thờ Bắc Đế cưỡi Cẩu Long, hai bên đầu cầu có tượng khỉ và chó. Chúa Nguyễn Phúc Chu năm 1719 đã đặt tên cho chùa là Lai Viễn Kiều, ngày nay còn ghi rõ trên bức hoành phi treo trên chùa Cầu, ngoài ra còn có chùa Bà Mụ — dấu vết xưa của Chămpa.
Hội An là một đô thị cổ cách thành phố Đà Nẵng 32km về phía Đông Nam đường xe đi lại thuận tiện. Hội An tọa lạc bên dòng sông Thu Bồn từ lâu đã là địa danh nổi tiếng trong lịch sử nước ta và được nhiều tài liệu nước ngoài nhắc đến như một đô thị, một thương cảng cổ xưa. Hội An trước mắt du khách với những đường phố nhỏ hẹp đan xen kiểu bàn cờ, nhà cửa cao một hoặc hai tầng san sát bên lối đi. Những mái ngói rêu phong cổ kính và cuộc sống lúc nào cũng bình lặng, thanh thản trôi qua, lạ thay đất nước trải qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt nhưng Hội An như vẫn nguyên vẹn những gì của một thời cổ kính xưa từ đường phố, mái nhà đến nếp sống…
Thời xa xưa Hội An có những tên gọi khác nhau như: Hải Phố, Hoài Phố, Hai Phố… Trên bản đồ các thương nhân nước ngoài gọi là Haipho hay Faifo, đã có nhiều tác giả, nhiều nhà nghiên cứu cố gắng giải thích nguyên nghĩa của các địa danh trên.
Thương cảng Hội An hình thành trong khoảng thế kỷ 15-16, thịnh đạt trong thế kỷ 17-18, nhưng trước đó rất lâu (từ thế kỷ 2 SCN trở về trước), vùng đất Hội An đã nằm trong địa bàn phân bố của văn hoá tiền Sa Huỳnh - đến Sa Huỳnh và còn là một cảng thị trọng yếu của Champa (từ thế kỷ 2 đến thế kỷ 15). Cửa Đại Chiêm, Cù Lao Chàm cùng nhiều di tích văn hoá Champa cổ được phát hiện trong thời gian gần đây đã chứng minh về giai đoạn tiền đề trong lịch sử phát triển của đô thị - Thương cảng Hội An.
Trong thời thịnh đạt, đặc biệt trong nửa đầu thế kỷ 17, Hội An là trung tâm mậu dịch lớn nhất của Đàng Trong và cả nước Đại Việt, là một trong những thương cảng sầm uất của vùng biển Đông Nam Á. Trung tâm hoạt động của thương cảng là vùng bến cảng cùng phố chợ buôn bán nằm trên bờ biển Bắc sông Thu Bồn, nay là vùng nội thị của Thị xã Hội An gồm các phường Minh An, Sơn Phong, Cẩm Phô. Nhưng phạm vi thương cảng lúc đó còn mở rộng ra cả hai bên bờ Bắc, bờ Nam dòng sông bao gồm những nơi neo đậu tầu thuyền như đầm Trà Nhiêu, Trung Phường, Trà Quế…Cảng Sông Hàn ở phía Bắc và có thể coi đó chính là các vệ tinh của Đô thị - Thương cảng Hội An. Phía trên sông Thu Bồn là Dinh trấn Thanh Chiêm của Quảng Nam, nơi các tàu thuyền ngoại quốc muốn hoạt động buôn bán ở Hội An phải đến trình báo, là các thủ tục hải quan. Có thể hình dung Đô thị Hội An với không gian hoạt động rộng lớn như vậy.
Cửa biển Đại Chiêm cách Hội An 5km, sông Thu Bồn sâu rộng chảy phía Nam Hội An, đã hình thành một đô thị — thương cảng trên bến dưới thuyền buôn bán sầm uất. Nơi đây thuyền buôn nhiều nước Châu Á, Châu Âu đến buôn bán, sinh cơ lập nghiệp xây dựng phố phường, mở thương điếm. Các thương thuyền từ Nhật Bản, Ba Tư, Trung Quốc, Ả Rập, Bồ Đào Nha, Hà Lan, Anh Quốc thường xuyên cập bến để trao đổi hàng hóa, mua các sản vật như trầm hương, quế, ngọc trai, đồi mồi, xà cừ, tơ lụa, vải vóc… dân cư Hội An ngày một đông đúc, phố xá mở mang rộng đến 2km2. Đến thế kỷ XIX, điều kiện tự nhiên biến động nhiều, các con sông đổi dòng chảy, cửa Đại Chiêm bị phù sa bồi đắp và cạn dần, thuyền bè ra vào khó khăn, cảng mới hình thành ở Đà Nẵng, Hội An không còn là nơi buôn bán phồn vinh nữa, nhịp đập như dừng lại trong dĩ vãng. Nhờ thế mà cho đến nay Hội An được bảo tồn khá nguyên vẹn với tổng thể kiến trúc khá phong phú đa dạng gồm bến cảng, nhà dân, đình chùa, hội quán, lăng mộ.
Khu di tích đô thị cổ nằm phía Nam thị xã Hội An phố Lê Lợi hiện nay (Rue Hội An) được xây dựng đầu tiên sau người Nhật mới xây tiếp dãy phố Trần Phú (Rue des Cantanais) tức phố Nguyễn Thái Học hiện nay. Tiếp đến là dãy phố Nam Chu Trinh (Rue Minh Hương), Trần Quý Cáp (tức phố chợ cũ-Place du marchè), Nguyễn Thị Minh Khai (Khải Định) và một vài phố khác ven sông Hội An. Những phố trên đây với sông Rạch, cầu đường, đình, hội quán, nhà thờ tộc, miếu đền, nhà ở… tạo thành một tổng thể không gian đô thị cổ xưa gần như nguyên vẹn.
Về mặt kiến trúc của Hội An, nhà cửa mang đậm nét dáng vẻ truyền thống ở các đô thị cổ ở nước ta, đó là kiểu nhà gỗ hình ống dài 40-60m thông suốt hai mặt phố, nội dung và hình thức rất đặc sắc đã tồn tại trên 200 năm. Phần lớn nhà ở mặt tiền tiếp giáp với đường phố dùng để buôn bán, mặt nam hướng về bến sông có cầu cảng riêng, vẻ đẹp không kém phần hấp dẫn, dành làm nơi chứa hàng hoá và các công trình phụ. Khu ở, sinh hoạt và gia tiên đặt ở giữa kế sân trời (thiên tĩnh) sáng sủa và thông thoáng cạnh sân nhà có cầu nối các gian nhà với nhau để đi lại không bị mưa nắng, trong khu thường được chú ý trang trí làm đẹp không gian trên các cấu kiện kiến trúc thường được trạm khắc rất tinh xảo về các đề tài hoa lá, cá, chim muông.
Hội An có nhiều chùa to đẹp thờ phật, thờ thánh chùa thờ cũng là Hội Quán, nơi tụ họp đồng hương, đồng nghiệp. Đáng chú ý là các chùa Phúc Kiến-Mẫn Thương Hội Quán khởi dựng năm 1678; chùa Ngũ Bang-Dương Thượng Hội Quán có từ trước năm 1740; chùa Quảng Triệu-Quảng Đông Hội Quán xây dựng năm 1885; Triều Châu Hội Quán xây dựng trong suốt 40 năm 1845-1885.
Đặc sắc của Hội An là ngôi chùa Cầu ở cuối phố Trần Phú (xây dựng cuối thế kỷ XVI, đầu thế kỷ XVII), còn gọi là cầu Nhật Bản, tên chữ là “Lai Viễn Kiều” do chúa Nguyễn ban tạ (Lai = đến, Kiều = cầu-cầu do những người phương đến xây dựng) mặt cầu cong vòng lên ở giữa, mái cũng uốn cong mềm mại được lợp ngói âm dương che kín cây cầu 12m, chùa và cầu đều bằng gỗ sơn son chạm chổ rất công phu, mặt chùa quay về hướng bờ sông. Hai đầu có tượng thú bằng gỗ đứng chầu, một đầu là tượng chó, một đầu là tượng khỉ tương truyền đó là những con vật mà người Nhật sùng bái thờ tự cổ xưa, phần gian chính giữa gọi là chùa thờ một tượng gỗ Bắc Đế Trấn Võ (thần trấn giữ phương Bắc) mặt hình vuông. Không gian kiến trúc nhẹ nhàng, không những đi lại lễ bái thuận tiện mà có chỗ tựa lan can ngắm cảnh, chỗ ngồi bán hương hoa.
Đến thăm Hội An, du khách có thể xuống thuyền dọc sông ngắm những xóm, làng xanh biếc vườn cây trái. Tới vùng cửa Đại Chiêm và cù lao Chàm để thăm 6 hòn đảo lớn nhỏ có diện tích 6.000ha với khu rừng cấm có nhiều thú quý như trâu, khỉ và 7 hang yến, ở đây biển lặng, không khí trong lành cửa Đại Chiêm là nơi tắm biển, nghỉ mát lý tưởng.
Đến Hội An vào dịp từ mồng 2-7 tháng giêng (âm lịch) hàng năm, du khách sẽ được chiêm ngưỡng cảnh du thuyền ở cửa Đại Chiêm và tham gia các lễ hội dân gian do các ngư dân địa phương tổ chức.
Đến những năm 80 của thế kỷ này, giới hâm mộ nghệ thuật điêu khắc và kiến trúc trong và ngoài nước phát hiện ở Hội An một vẻ đẹp độc đáo của đô thị quý hiếm có độ tuổi khoảng 400 năm, được tổ chức của Liên Hiệp Quốc về giáo dục khoa học và văn hóa, UNESCO đưa vào chương trình hoạt động.
Ở Hội An 55% số tiền bán vé dành cho việc trùng tu các kiến trúc cổ.
Tháng 12/1999 tại Marốc UNESCO đã chính thức công nhận phố cổ Hội An là di sản văn hóa thế giới. Để giữ gìn hồn của phố cổ, chính phủ địa phương không cải tạo các di tích còn lại một việc làm được mọi du khách ủng hộ là đêm rằm phố cổ — được tổ chức vào ngày 14 âm lịch hàng tháng. Lúc đó hồn phố cổ được tái hiện: không xe máy, không đèn điện, chỉ còn áo the, guốc mộc, tiếng rao lanh lãnh vang lên khắp phố cổ, đèn lồng giăng giăng khắp lối, du khách sẽ được đắm mình trong ánh trăng huyền hoặc ánh nến lung linh của đêm rằm phố cổ.
Tháng 11/2000 tại Hội Nghị thường niên của UNESCO được tổ chức tại Malaysia đã trao tặng giải thưởng xuất sắc về quản lí, bảo tồn di sản văn hóa thế giới năm 2000 cho Hội An với 3 lý do: Đô thị cổ Hội An được đáng giá là công trình được bảo tồn xuất sắc, được xem là mẫu hình cho công tác nghiên cứu — bảo tồn; Hội An là di sản văn hoá tiêu biểu cho chiến lược bảo tồn di sản của UNESCO Châu Á — Thái Bình Dương.

VĂN HÓA DU LỊCH:

"Mắt cửa là con mắt để nhìn vào tâm linh, nó dõi theo bóng anh khi anh ra đi và lúc trở về, nó xem anh có còn là chính anh nữa hay không". Đó là lời khẳng định của ông Nguyễn Sự - Chủ tịch HĐND thị xã Hội An (Quảng Nam) khi nói với chúng tôi về con mắt cửa ở Hội An - một biểu tượng văn hóa du lịch đặc sắc của vùng đất phố cổ này, cũng là một biểu tượng đời sống tâm linh của con người Hội An.
Việt Nam xưa nay đã quen với hình ảnh mắt thuyền. Là một nước có hệ thống sông ngòi, kênh rạch chằng chịt, bờ biển dài nên từ xưa, loại hình giao thông phổ biến là đường thủy. Các phương tiện ghe thuyền được xem là bạn, đặc biệt là đối với thương nhân và ngư phủ. Họ xem chúng có linh hồn như con người. Vì vậy mà có tục vẽ mắt thuyền, với niềm tin mãnh liệt rằng: "con mắt ấy sẽ giúp cho thuyền tránh khỏi bị thủy quái làm hại, giúp cho ngư phủ tìm được nơi nhiều cá, giúp cho bạn hàng tìm được bến bờ nhiều tài lộc..." (Trần Ngọc Thêm, Cơ sở văn hoá Việt Nam-tr.213). Ngày nay, hình ảnh mắt thuyền đã trở nên quen thuộc. Tuy nhiên, mắt cửa thì không phải ở đâu cũng có. Nó dường như đã trở thành dấu ấn riêng, rất riêng của những ngôi nhà cổ Hội An, của mảnh đất Hội An.
Mắt cửa được làm bằng gỗ tròn, có đường kính khoảng 20cm, dày 8 đến 10cm, được đặt trên các khung cửa chính thành từng cặp đối xứng ở hai bên phải trái, thể hiện rõ nét tư tưởng âm dương của người phương Đông. Đuôi mắt có tác dụng như một cái bản lề, được kéo xuyên qua xà ngang giúp cho cánh cửa có thể đóng mở dễ dàng. Các con mắt cửa được chạm khắc rất tinh xảo. Ở Hội An hiện nay có gần 30 loại mắt cửa với các kiểu chạm khắc khác nhau. Song, đa số các mắt cửa đều chạm hình âm dương lưỡng cực, các vạch bát quái. Họa tiết trang trí bên ngoài có thể đơn giản là một hình bát giác, hoặc cầu kỳ hơn là tám cánh hoa cúc. Có những đôi mắt cửa được chạm hình 5 con dơi (theo quan niệm Trung Hoa: trong tiếng Hán, chữ "dơi" phát âm giống chữ "Phúc". Người Trung Hoa quan niệm hạnh phúc trọn vẹn phải là hạnh phúc được tạo thành từ "ngũ tứ" của loài dơi (Trường sinh thọ, Phong phú lộc, Kiện khang minh, Du bảo đức, Khảo chung mệnh), cho nên 5 hình tượng con dơi tượng trưng cho "ngũ phúc lâm môn"), cũng có những cửa là hình vuông hay hình chữ Thọ. Ở Hội quán Phúc Kiến, mắt cửa có hình đôi Rồng chầu mặt trời và đôi Giao long chầu mặt trăng; ở miếu Quan Công mắt cửa lại có hình mặt hổ phù...
Con mắt cửa Hội An còn được trang trí bằng lụa điều treo rủ. Hình ảnh này làm cho ngôi nhà trở nên sang trọng, đồng thời lại như có nét cổ kính. Theo người dân ở đây cho biết: trước kia cứ khoảng nửa năm hoặc nhiều nhất là một năm chủ nhà sẽ hạ tấm vải điều xuống giặt hoặc thay để thay đổi thần sắc, sinh khí cho ngôi nhà. Nhưng hiện nay vì phục vụ khách tham quan du lịch nên người ta ít hạ vải điều xuống hơn.
Đến với phố cổ Hội An, điều khiến du khách ấn tượng và cảm thấy ám ảnh chính là những con mắt cửa. Những đôi mắt ấy như có hồn, đăm đắm nhìn theo du khách, lưu luyến níu bước chân, khiến cho người ta có cảm giác như là "tìm về chứ không phải đi đến" (lời ông Nguyễn Sự). Hai con mắt cửa chính là điểm nhấn của những ngôi nhà Hội An.
Không chỉ là một phần trong trang trí kiến trúc, mắt cửa Hội An còn là một nét văn hóa đặc sắc trong tâm linh của con người đô thị cổ này. Hai con mắt cửa được người Hội An coi như hai ông thần đề giữ cửa và trừ tà. Họ thường thắp hương thờ cúng các ông thần. Hơn nữa, hai con mắt không chỉ là linh hồn của ngôi nhà mà còn để phân biệt người qua lại xem đó là người chính hay kẻ tà, người tốt hay kẻ xấu. Nó giống như gương bát quái, gương chiếu tà thường được treo ở trước cửa những ngôi nhà miền Bắc.
Ông Cảnh - chủ tiệm Cao Lầu 65 Trần Phú cho biết: "Nhà cũng như người. Đôi mắt là linh hồn, nơi hội tụ những trăn trở buồn vui, chứng kiến những biến động của cuộc sống hay sự hiếu khách của chủ nhà. Chính những đôi mắt đã nhắc chúng tôi đang sống, đang là chủ nhân trong một di sản sống đầy nhân văn".
Về nguồn gốc của những đôi mắt cửa này, có người cho rằng những ngư dân, những thương nhân thường đi thuyền lâu ngày, tin ở tác dụng của những đôi mắt thuyền, khi lên bờ đã vẽ mắt cho ngôi nhà của mình. Về sau, họ không vẽ nữa mà làm bằng gỗ vừa đẹp vừa bền hơn. Cứ thế lâu dần, họ truyền cho nhau, trở thành tập quán ở đây - ấy là làm cửa phải có mắt. Cũng có quan niệm lại cho rằng mắt cửa được du nhập từ Trung Quốc khi các thương nhân của họ sang đây giao thương, buôn bán. Đây là biến thể từ tay nắm cửa của người Trung Quốc xưa... Dù là bắt đầu từ đâu, những đôi mắt cửa đã được người Hội An làm thành của riêng mình, mang theo ý niệm tâm linh và niềm tin của mình trở thành dấu ấn những ngôi nhà của mình - nhà cổ Hội An. Những con mắt cứ dõi theo, để bước chân người chủ nhà khi ra đi mau quay về, để khách đến rồi vương vấn mãi không muốn rời...

MÁI NGÓI ÂM DƯƠNG:

Ở Việt Nam hiện nay, có lẽ chỉ Hội An mới còn có nhiều ngôi nhà lợp bằng ngói âm dương. Trên mái nhà, các miếng ngói được xếp chồng lên nhau so le khoảng 3 —4 cm và ta chỉ nhìn thấy các hàng ngói dương gồ lên chạy song song theo chiều dốc xuống. Các viên ngói vốn đã thẫm màu lại thô nháp vì vậy cùng năm tháng chúng bị phủ một lớp rêu đen xỉn làm cho ngôi nhà có một dáng vẻ cũ kỹ, cổ lỗ và cam chịu. Trong rất nhiều các bức ảnh nghệ thuật chụp ảnh Hội An, ta thường thấy các dãy mái ngói âm dương cao thấp xô lệch đè bên trên những căn nhà thấp trong dãy phố hẹp. Đến nay hễ cứ nói đến ảnh đẹp về Hội An thì người ta thường nghĩ tới các bức ảnh này.
Hiện nay, ở các dãy phố bên ngoài khu phố cổ dân chúng vẫn thích hợp loại ngói âm dương này và các lò ngói ở làng Thanh Hà bên bờ sông Hội, người ta vẫn còn sản xuất loại ngói này.
Đây có lẽ là kiểu ngói du nhập từ Trung Quốc và Nhật từ các thế kỷ XVI, XVII khi mà người Hoa và người Nhật đến buôn bán, mở cửa hàng và định cư ở Hội An. Ở vùng Hoa Nam Trung Quốc và ở Nhật, vẫn còn rất nhiều khu phố cổ cũng lợp ngói âm dương kiểu này. Tại các cung điện, đền miếu thì các viên ngói này được tráng men màu và các viên ngói dương thì hẹp hơn và cong nhiều hơn, để lộ cả lớp ngói âm bên dưới gọi là ngói ống. Ở Hội An, kiểu ngói ống này thường thấy ở các ngôi chùa hoặc hội quán của người Hoa.
Ngói âm dương là một loại ngói cong mặt trụ. Khi xếp lên các thanh đỡ trên mái nhà thì một hàng ngói được xếp ngửa gọi là ngói âm và một hàng ngói được xếp úp gọi là ngói dương, hai hàng ngoạm vào nhau làm cho nước mưa trôi dọc xuống mà không rớt vào nhà. Ở Hội An, ngói được làm bằng đất nung, có độ dày khoảng 4 — 5mm, rất rắn và nháp vì có pha cát. Mỗi miếng ngói là một hình vuông có cạnh khoảng 19 — 20cm bị uốn cong như một khúc ống bương to bị chẻ làm tư. Tại một số thị trấn biên giới Bắc Việt Nam, đôi khi ta cũng thấy còn một vài ngôi nhà lợp ngói âm dương. Ở thị trấn Bắc Hà, một điểm du lịch nổi tiếng của tỉnh Lào Cai, du khách có thể thấy các lớp ngói này trên nóc của dinh thự cũ của vua H’mông do người Pháp xây vào năm 1921 và ở đền Bắc Hà nơi thờ Đức Thánh Trần. Trong kinh thành Huế và các làng xung quanh, ở các điện phủ, lăng tẩm… vẫn còn nhiều loại ngói này.
Nếu bạn đến Hà Nội cách đây nửa thế kỷ, trong các dãy phố mà bây giờ gọi là khu phố cổ vẫn còn rất nhiều những ngôi nhà hẹp, thấp với lớp mái ngói dốc. Những góc phố cũ nát xiêu vẹo với lớp ngói dốc khấp khểnh xám màu rêu cũ nát xiêu vẹo với lớp ngói dốc này đã tạo nguồn cảm hứng vô tận của Bùi Xuân Phái, một họa sĩ tài danh bậc nhất của đất Hà Thành. Ông đã vẽ hàng mấy trăm bức vẽ lớn nhỏ, bằng nhiều chất liệu trên mọi giấy có trong tay về các mái ngói này. Qua tranh của ông, người ta bỗng nhận ra vẻ đẹp u uất nhẫn nại của các ngôi nhà cũ kỹ, của các ngõ hẹp rêu phong. Người ta gọi những dãy phố cổ này là Phố Phái và gọi người họa sĩ trầm mặc là ông Phái Phố.
Đến ngày nay khi tất cả mọi người có văn hóa đều thấy yêu quý vẻ đẹp hoài cảm của những dãy phố cổ Hà Nội thì cũng là lúc hầu như chẳng còn ngôi nhà cổ nào nữa. Tất cả đã biến mất, đã bị phá đi để xây lại, để cơi nới do nhu cầu bức xúc của những người sống ở đó. Các dãy phố này bây giờ vẫn được gọi là phố cổ nhưng những ngôi nhà cổ với mái ngói cổ thì hầu như không còn nữa. Còn những bức tranh phố quý giá của ông Phái thì cũng đã âm thầm ra đi và nằm chết trong các bộ sưu tập ở nước ngoài. Đa số các bức tranh Phái Phố ở các gallery hiện nay đều là các tranh chép lại hoặc là tranh giả, mạo nhận tên ông Phái.
Mái ngói cổ Hội An không được nổi danh, không được đi vào nghệ thuật như mái ngói cổ Hà Nội nhưng mái cổ Hội An thì vẫn còn trong khi mái cổ ở Hà Nội đã trở thành dĩ vãng. Ngói cổ Hội An là loại ngói âm dương còn ngói cổ Hà Nội là loại ngói lá đề, ngói mũi hài. Mái ngói cổ Hội An thì được nâng đỡ bằng bộ khung xà cột gỗ còn mái cổ Hà Nội thì đè vào hai hàng tường gạch chạy dọc thân nhà. Tất cả các sự khác nhau là như vậy và liệu rằng người ta có rút ra được kinh nghiệm gì không về sự mất còn của các di sản văn hóa.

NHÀ CỔ PHÙNG HƯNG:(Số 4. Nguyễn Thị Minh Khai - thị xã Hội An)

Nhà cổ Phùng Hưng là nơi chứng kiến sự ra đời tám thế hệ của gia đình Phùng Hưng. Nó đã được xây dựng trên hai trăm năm qua và nó là một mẫu nhà đẹp nhất của lối kiến trúc kiểu này ở Hội An. Năm 1985, ngôi nhà này đã được xếp hạng nhất ở Việt Nam như một kiểu mẫu về lối kiến trúc truyền thống có giá trị văn hóa cao.
Nó được coi là kiểu mẫu bởi vì nó giữ được nguyên vẹn những yếu tố kiến trúc xưa nhờ vào chất lượng tuyệt vời của vật liệu và sự chăm sóc của cả đại gia đình. Nhà cổ Phùng Hưng là kiến trúc tổng hợp của ba trường phái kiến trúc: Việt Nam, Nhật Bản và Trung Quốc. Hệ thống ban công và cửa chớp là của người Trung Hoa, mái nhà ở gian giữa có bốn hướng gọi là mái “tứ hải” là kiến trúc của Nhật (giống mái của chùa Cầu). Còn lại là hệ thống sườn gỗ, hệ thống xà ngang, xà dọc, mái truyền thống hai hướng ở gian trước và gian sau là kiến trúc Việt Nam. Nhà này rộng và cao nhất ở trong vùng. Với hệ thống 80 cột gỗ lim tất cả được đặt trên chân đá để tránh việc tiếp xúc giữa chân cột và mặt đất. Khu vực này gần sông nên mỗi năm thường xảy ra lụt lội, nước lên tới 0.5m.
Năm 1964, xảy ra trận lụt năm Thìn lớn nhất Việt Nam, nước dâng cao 2.5m, lên đến sàn gác gỗ. 160 dân đã đến đây cư trú trong 3 ngày, 3 đêm. Cuối năm 1999 vừa qua, hai cơn “đại hồng thủy” đã nhấn chìm cả khu phố cổ làm thiệt hại cơ sở vật chất rất lớn. Có một cửa sập thông với tầng trên để khi lụt lội xảy ra người ta có thể chuyển hàng hóa lên tầng trên, vì đây là nhà buôn.
Hệ thống cửa trên song dưới bản để di chuyển trong nhà có thể mát vào mùa hè và ấm vào mùa đông. Các cánh cửa có thể tháo rời ra. Người ta cũng lợp mái âm dương, giữ cho ngôi nhà mát mẻ, thông thoáng quanh năm vì mái nhà có nhiều khe rãnh. Bộ phận đỡ mái hiện được chạm khắc hình cá chép vốn là biểu tượng cho sự may mắn và thịnh vượng. Cá chép đối với người Hoa là sự may mắn, đối với người Nhật là quyền lực và đối với người Việt Nam là sự thịnh vượng.
Gian giữa có trang thờ thờ những vị thần biểu phù hộ. Người xưa người ta thường dùng tàu để vận chuyển hàng buôn đi các nơi và thông thương với nước ngoài. Trước mỗi lần đi biển buôn bán người ta tụ họp lại làm lễ cúng thần. Thuyền trưởng thay mặt cho đoàn thả bảy con súc sắc trong tô để thử vận may cho đoàn. Họ được thả ba lần, nếu có một lần họ được bốn mặt đỏ trở lên có nghĩa là may mắn thì họ sẽ ra khơi còn không họ nhất định hoãn chuyến đi lại.
Sông Thu Bồn đổi dòng ra phía sau làng bên kia bờ sông. Sông này là sông Nhớ. Mỗi năm có hiện tượng bồi đắp. Tại Hội An có các nghề cổ truyền: thêu tay, mộc trang trí, nuôi tằm ươm tơ dệt vải, dệt chiếu. Muốn xem các công việc này quý khách có thể đến tham quan nhà số 41 Lê Lợi. (Vào Thế kỷ XVII người ta dùng công cụ thô sơ này để dệt bằng tay loại vải thô sơ. Còn công việc dệt chiếu, một ngày hai người có thể làm ra hai chiếc chiếu. Nuôi tằm: vòng đời con tằm là 26-28 ngày. 20 ngày cho kén trong 3 ngày, không ăn. Sau đó từ kén nút ra ngài. Người ta chọn con ngài manh và cho giao phối để cho ra một thế hệ mới.

NHÀ CỔ QUÂN THẮNG: (Số 77. Trần Phú - thị xã Hội An)

Là một trong những nhà cổ được đánh giá là đẹp nhất Hội An hiện nay. Ngôi nhà có niên đại hơn 150 năm, mang phong cách kiến trúc vùng Hoa Hạ Trung Hoa. Qua năm tháng, ngôi nhà vẫn được bảo tồn khá nguyên trạng về kiểu dáng kiến trúc và cách bài trí nội thất, giúp ta hình dung được phần nào lối sống của các thế hệ chủ nhân, những người thuộc tầng lớp thương gia ở thương cảng Hội An trước đây. Được biết, toàn bộ phần kiến trúc và điêu khắc gỗ rất sinh động, tinh tế của ngôi nhà này đều do các nghệ nhân làng mộc Kim Bồng thực hiện.
Đây là một điểm tham quan chính trong hành trình khám phá di sản văn hoá thế giới Hội An của du khách.

NHÀ CỔ TẤN KÝ:(Số 10. Nguyễn Thái Học - thị xã Hội An)

Được xây dựng cách đây gần 200 năm, nhà Tấn Ký có kiểu kiến trúc hình ống - đặc trưng của loại nhà phố Hội An, với nội thất chia làm nhiều gian, mỗi gian có chức năng riêng. Mặt tiền nhà là nơi để mở cửa hiệu buôn bán, mặt sau thông với bến sông để làm nơi xuất, nhập hàng hoá. Vật liệu trang trí nội thất ngôi nhà chủ yếu là các loại gỗ quý và được trạm trỗ, điêu khắc rất tinh xảo các hình về giao long, hoa quả, bát bửu, dải lụa ... thể hiện sự sung túc của các thế hệ chủ nhân.
Ngày 17 tháng 2 năm 1990, nhà Tấn Ký đã được cấp bằng di tích lịch sử - văn hoá quốc gia.

NHÀ THỜ TỘC TRẦN: (Số 21. Lê Lợi - thị xã Hội An)

Do một vị quan họ Trần (một dòng họ lớn từ Trung Hoa di cư đến Hội An vào những năm 1700) xây dựng năm 1802 theo những nguyên tắc phong thuỷ truyền thống của người Trung Hoa và người Việt. Tọa lạc trên một khu đất rộng khoảng 1500 m2, có nhiều hạng mục: nhà thờ tự ông bà và trưng bày các di vật liên quan đến dòng họ, nhà ở ... Đây là nơi tụ họp con cháu vào dịp lễ bái, tri ân tổ tiên và giải quyết những vấn đề trong dòng tộc.
Nhà thờ tộc Trần là một trong những điểm tham quan được nhiều du khách quan tâm.

NHÀ TỔ:

Vào giữa thế kỷ XVII nhà Minh ở Trung Quốc bị nhà Mãn Thanh lật đổ. Sau vị quan trung thành với nhà Minh này trở thành sáu vị tướng trừ Thanh phục Minh. Nhưng cố gắng của họ đã thất bại và họ đã hy sinh. Những người Hoa sang sinh sống ở Việt Nam đa số là những người trung thành với nhà Minh, nên cộng đồng người Phúc Kiến đã thờ sáu vị tướng đó như: “Lục tánh vương gia”, xem họ như những vị tổ tiên. Hàng năm họ tổ chức ngày giỗ của họ vào ngày 16/2 âm lịch. Nhìn kỹ khuôn mặt của các pho tượng ta thấy có ba màu rõ rệt: màu đỏ tượng trưng cho người có tánh nóng nảy, màu xanh tượng trưng cho người tánh điềm đạm, màu hồng tượng trưng cho tánh ôn hòa.
Bên trái là bàn thờ Thần Tài. Có hai vị thần trái là Phúc Thần-vị thần ban phát của cải, phúc lộc; phải là Pháp Thần-vị thần giáo dục và trừng phạt những người sử dụng tiền bạc không phù hợp với đạo lý.
Bàn thờ bên phải: Tượng lớn là bà chúa sinh thai, bà nắn ra hình hài của những hài nhi. Hai bên là hai bà hầu. Một bà lo về khai sinh, một bà lo về khai tử. Ở dưới thấp có mười hai tượng nhỏ là tượng của mười hai bà mụ. Mỗi bà mụ chăm sóc và dạy dỗ đứa trẻ một tháng trong mười hai tháng đầu tiên. Vì thế khi đứa trẻ chưa đầy năm cười hay nói gì đó, người ta nói bà dạy, hoặc khi chúng bị té ngã nhưng không bị thương gì, người ta lại nói bà mụ đỡ. Chính vì vậy người ta chuẩn bị 12 miếng trầu, 12 miếng cau để dâng cúng cho 12 bà mụ và có riêng một là trầu, một quả cau cho bà chúa sinh thai.
Gian bên hông thờ những người dân Phúc Kiến mất tại Hội An. Ở gian này đặc biệt có bài vị của những vị bang trưởng, tức là những vị có công xây dựng hội quán. Có tất cả 24 vị. Bên phải là bài vị của con cháu phái nữ. Bên trái bài vị của con cháu phái nam. Trên một số bài vị người ta có dán ảnh.
Gian nhà Đông và Tây phía trước chính điện dùng làm nơi hội họp và ăn uống của cộng đồng. Gian nhà Đông có chữ phúc, đối diện là gian có chữ thọ. Người ta chúc cho cộng đồng phồn thịnh, sinh nhiều con cháu.
Trên bức phù điêu vẽ cảnh Thiên Hậu Thánh Mẫu đang cứu người mắc nạn trên biển. Bên kia là phù điêu mô tả Lục Tánh Vương Gia đang chiến đấu với quân Mãn Thanh. Góc trái của phù điêu có một người lính nhà Thanh bị bắt làm tù binh.
Nói qua về lối kiến trúc, mái nhỏ hình mai cua nên người ta gọi là mái vỏ cua. Một kiến trúc thuần túy của người Trung Hoa.

HỘI QUÁN PHÚC KIẾN:(Số 46. Trần Phú - thị xã Hội An)

Là nơi hội họp của những người đồng hương vốn đến Hội An từ tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Người Việt Nam ta gọi là chùa nhưng những người Trung Hoa ở đây gọi là Hội Quán. Hội quán này được xây dựng vào năm 1697. Lúc đầu người ta chỉ xây hội quán bằng những thanh tre. Chức năng thứ nhất của hội quán là thờ Thánh Mẫu-vị thần của những người đi biển. Chức năng thứ hai là để thờ sáu vị quan Phúc Kiến phò Minh chống lại triều Mãn Thanh và đã hy sinh ở Trung Quốc. Chức năng thứ ba là nơi hội họp của cộng đồng người Phúc Kiến.
Nhìn lên cao trên cổng ta thấy có ba chữ đỏ: ”Kim Sơn Tự”-chính là tên của ngôi chùa xưa ở tỉnh Phúc Kiến. Bên hông cổng nhìn lên cao có ba chữ đỏ: “Thiên Hậu Cung”, bốn chữ đen bên dưới là “Huệ Ngã Đồng Nhân” nghĩa là người bốn phương đều là anh em cả. Họ luôn luôn kêu gọi đoàn kết, sống hòa bình với nhau.
Căn nhà phía trước là tiền đình. Gian giữa là bái đình, là nơi làm lễ. Gian trong là chính điện thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu. Đằng sau chánh điện là hậu cung thờ sáu vị quan Phúc Kiến.
Bây giờ chúng ta thăm chính điện, nơi thờ Thiên Hậu. Trên bàn thờ bức tượng nhỏ là pho tượng cũ trước đây. Bây giờ khi kinh tế dồi dào phồn thịnh, người ta trở về Trung Quốc đã thỉnh về một pho tượng mới lớn hơn.
Thiên Hậu là người con gái quê ở Phúc Kiến. Thuở nhỏ bà đã thuộc nhiều kinh kệ và có tài chữa bệnh cho nhiều người. Năm 29 tuổi bà mất. Vua nhà Minh phong cho bà chức Thiên Hậu Thánh Mẫu. Sau khi chết bà thường hay xuất hiện cứu những người đi biển gặp nạn. Thiên Hậu có hai vị tướng giúp đỡ. Người bên phải là Thiên Lý Nhãn, bên trái Thuận Phong Nhĩ. Hai vị này thường báo cho bà biết những người đang gặp nạn trên biển để bà kịp thời cứu giúp.
Trong chùa có mô hình chiếc thuyền buồm của dân Phúc Kiến vào thế kỷ XVI-XVII. Con cháu làm mô hình chiếc thuyền này và đặt ở đây là để nhớ ơn đến ông bà tổ tiên. Một điều đáng chú ý là tất cả những hội quán của người Trung Hoa đều được xây mặt quay về hướng cảng.

HỘI QUÁN TRIỀU CHÂU: (Số 157. Nguyễn Duy Hiệu - thị xã Hội An)

Hội quán được Hoa Kiều bang Triều Châu xây dựng vào năm 1845 để thờ Phục Ba tướng quân Mã Viện - vị thần giỏi chế ngự sóng gió giúp cho việc đi lại buôn bán trên biển được thuận buồm xuôi gió, đắc lợi.
Hội quán có giá trị đặc biệt về kết cấu kiến trúc với bộ khung gỗ chạm trổ tinh xảo, cùng những họa tiết, hương án trang trí bằng gỗ và những tác phẩm đắp nổi bằng sành sứ tuyệt đẹp.

HỘI QUÁN QUẢNG ĐÔNG: (Số 17. Trần Phú - thị xã Hội An)

Hội quán được Hoa Kiều bang Quảng Đông xây dựng vào năm 1885, thoạt đầu để thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu và Đức Khổng Tử, sau năm 1911 chuyển sang thờ Quan Công và Tiền Hiền của bang.
Với nghệ thuật sử dụng hài hoà các chất liệu gỗ, đá trong kết cấu chịu lực và họa tiết trang trí đã đem lại cho hội quán vẻ đẹp đường bệ riêng. Hàng năm, vào ngày Nguyên Tiêu (15 tháng Giêng Âm lịch), vía Quan Công (24 tháng 6 Âm lịch) tại đây diễn ra lễ hội rất linh đình, thu hút nhiều người tham gia.

HỘI QUÁN NGŨ BANG: (Số 64. Trần Phú - thị xã Hội An)

Hội quán Ngũ Bang còn có tên là hội quán Dương Thương hay Trung Hoa hội quán, do các thương khách người Hoa gốc Phúc Kiến, Triều Châu, Quảng Đông, Hải Nam, Gia Ứng xây dựng vào năm 1741 để làm nơi thờ tự Thiên Hậu Ngũ Bang mang đậm phong cách kiến trúc Trung Hoa.

QUAN ÂM PHẬT TỰ MINH HƯNG: (Số 7. Nguyễn Huệ - thị xã Hội An)

Đây là ngôi chùa thờ Phật duy nhất còn lại giữa khu phố cổ, có kiến trúc và cảnh quan xinh đẹp đồng thời còn lưu giữ gần như nguyên vẹn các tác phẩm điêu khắc gỗ đặc sản do các nghệ nhân làng mộc Kim Bồng thực hiện. Chùa thờ Phật Quan Thế Âm Bồ Tát và một số chư vị Phật, Bồ Tát khác, vì vậy trong những ngày lễ, ngày rằm thường có rất nhiều người đến khẩn cầu.

CHÙA ÔNG: (Số 24. Trần Phú - thị xã Hội An)

Chùa Ông được xây dựng năm 1653, đã qua 6 lần trùng tu vào các năm: 1753, 1783, 1827, 1864, 1904, 1906. Chùa Ông có kiến trúc uy nghi, hoành tráng, tại đây thờ tượng Quan Vân Trường (một biểu tượng về trung - tín - tiết - nghĩa) nên còn có tên gọi là Quan công Miếu. Chùa Ông đã từng là trung tâm tín ngưỡng của Quảng Nam xưa, đồng thời cũng là nơi các thương nhân thường lưu đến để cam kết trong việc vay nợ, buôn bán, làm ăn và xin xăm cầu may.

BẢO TÀNG GỐM SỨ MẬU DỊCH: (Số 80. Trần Phú - thị xã Hội An)

Được xây dựng vào năm 1995, bảo tàng lưu giữ trên 430 hiện vật gốm sứ có niên đại từ thế kỷ VIII đến thế kỷ XVIII. Hầu hết các hiện vật là gốm sứ mậu dịch có nguồn gốc từ Trung Cận Đông, Ấn Độ, Trung Hoa, Nhật Bản, Thái Lan, Việt Nam ... minh chứng cho vai trò quan trọng của thương cảng Hội An trong mạng lưới mậu dịch gốm sứ trên biển vào các thế kỷ trước, đồng thời cũng cho thấy quan hệ giao lưu văn hoá- kinh tế quốc tế đã từng diễn ra rất mạnh mẽ ở Hội An.

BẢO TÀNG VĂN HÓA SA HUỲNH: (Số 149. Trần Phú - thị xã Hội An)

Bảo tàng là nơi cung cấp những thông tin phong phú về cư dân cổ thuộc hệ văn hoá Sa Huỳnh - chủ nhân cảng thị Hội An sơ khai từng có quan hệ giao lưu Trung Hoa, Ấn Độ và các quốc gia Đông Nam Á. Tại đây trưng bày 216 hiện vật văn hoá Sa Huỳnh có niên đại trên dưới 2000 năm được phát hiện qua các đợt khảo sát, khai quật khảo cổ học tại các địa đ
iểm: Hậu Xá, Thanh Chiêm, An Bàng, Xuân Lâm ... từ năm 1989 đến năm 1994.
Các hiện vật tại bảo tàng được đánh giá là bộ sưu tập độc đáo nhất của Việt Nam hiện nay về văn hoá Sa Huỳnh.


--------------------------------------------------------------------------------

BẢO TÀNG VĂN HÓA LỊCH SỬ HỘI AN QUẢNG NAM:
Thuộc làng Minh Hương, trưng bày những hiện vật mà các nhà khảo cổ Việt Nam và nước ngoài tìm được dưới lòng đất, ở bãi biển, sông tại thị xã Hội An. Tại đây, người ta trưng bày các hiện vật theo chủ đề ba thời kỳ văn hóa: văn hóa Sa Huỳnh-thế kỷ thứ II sau công nguyên trở về trước, văn hóa Chămpa-từ thế kỷ II đến thế kỷ XV; văn hóa Đại Việt từ sau thế kỷ XV.
Đại đa số dân sống ở Hội An lúc bấy giờ là người Trung Hoa và người Nhật Bản nên Hội An hiện tại còn hai khu phố cổ: khu phố Trung Hoa và khu phố Nhật Bản. Người Trung Hoa đến Việt Nam từ 5 tỉnh: Phúc Kiến, Quảng Châu, Hải Nam, Triều Châu và Gia Ấn. Bang Gia Ấn hiện nay chỉ còn 4 hoặc 5 người mà thôi. Mỗi bang người ta xây dựng một hội quán, là nơi họp mặt đồng hương. Chùa Bà —Hội quán của người Phúc Kiến-đẹp hơn cả. Lúc đó người Trung Hoa có khoảng 6000 người, bây giờ chỉ còn khoảng 2000 người và đa số là lai với người Việt Nam.
Vào lúc đó người Nhật có khoảng 1000 người, nhưng vào những năm 1640, người Nhật phải rút hết về nước theo lệnh của Nhật Hoàng. Sau thời gian đó ở Hội An chỉ còn 4, 5 gia đình. Đến bây giờ không ai biết họ đã đi đâu. Năm 1640, một thương gia Nhật có thế lực đã cưới công chúa của chúa Nguyễn là Ngọc Hoa.
Sông lớn của Quảng Nam-Đà Nẵng là sông Thu Bồn. Sông Thu Bồn xưa kia có tên là sông Hoài. Cửa sông là cửa Đại Chiêm. Vì vậy người ta gọi bãi biển Hội An là bãi biển Cửa Đại-cách Hội An khoảng 4,5km. Người ta gọi là sông Nhớ, bến Chờ. Dòng sông chảy qua nhiều thế kỷ XVII, tàu bè không thể vào Hội An được. Một cảng mới được mở ra cửa sông Hàn - Đà Nẵng.
• Hiện vật bằng gỗ để móc vào sau thuyền được đặt ở thềm nhà.
• Mộ chum mà người ta phát hiện đầu tiên ở Sa Huỳnh, Quảng Ngãi. Năm 1990, các nhà khảo cổ Việt Nam và nước ngoài đã tìm được ở xã Cẩm Hà, Thanh Hà những mộ chum này cách Hội An 3km. Trong các chum người ta tìm thấy một ít tro và hai đồng tiền rất xưa của Trung Quốc. Đó là đồng tiền Vương Mãn và Hữu Thủ, được lưu hành ở Trung Quốc trước thế kỷ II sau công nguyên.
• Tượng nữ vũ công Chàm bằng đá là những hiện vật thuộc nền văn hóa Chămpa được tìm thấy ven biển, và những viên gạch mà người Chăm dùng để xây tháp từ thế kỷ thứ IV — VIII tại Quảng Nam — Đà Nẵng.
• Bản đồ thị xã Hội An. Thị xã Hội An có diện tích 60km2, dân số 75000 người. Gồm 3 phường nội thị: Cẩm Phô, Minh An, Sơn Phong: có 6 xã vùng ven và một xã ngoài khơi. Xã ngoài khơi là xã Tân Hiệp, chính là cù lao Chàm-chứng tỏ đây là mảnh đất Chăm khi xưa. Ở cù lao Chàm có độ 2500 dân, đời sống khó khăn nhưng có một nguồn lợi là yến sào. Mỗi sáng có một chiếc tàu chở hành khách và lương thực ra tiếp tế cho cù lao Chàm. Tàu trở về lúc 2 - 3 giờ chiều.
• Hình ảnh sông Thu Bồn, qua nhiều thế kỷ phù sa đã lắp dần cảng Hội An. Vì vậy từ đây đến Cửa Đại chừng 4-5km mà vào cuối thế kỷ XVII thuyền bè đã không thể vào được. Người ta phải lập cảng sông Hàn. Năm 1906, người Pháp đã làm đường xe lửa từ Hội An đến Đà Nẵng dọc theo bờ biển nhưng thất bại vì dọc theo biển là đất cát nên đường ray không chống nổi mưa gió. Vào thời Minh Mạng năm thứ hai có đào một con sông nối sông Thu Bồn với Đà Nẵng gọi là sông Cổ Cò chảy ngang qua quốc lộ 1, huyện Điện Bàn.
• Tượng thần của Champa bằng đá có tên là Qui-bê-ra được tìm thấy ở ven biển. Đầu thế kỷ XVII người Nhật về nước sau khi đã sinh sống ở Hội An một thời gian. Họ đã để lại một số bia mộ. Hiện nay còn hai mộ của hai thương buôn Nhật chôn giữa cánh đồng cách đây độ 3km.
• Trong bảo tàng có một bức tượng trước đây được thờ ở Chùa Cầu. Thời kỳ chiến tranh, không ai bảo quản nên tượng đã bị hư ở cánh tay. Hiện nay người ta phục chế một tượng mới để thờ. Theo truyền thuyết Nhật Bản, họ đang ở trên lưng một con quái vật khổng lồ, đuôi ở Nhật Bản, đầu ở Ấn Độ, mình chạy ngang qua Hội An. Mỗi khi con quái vật này cử động thì ở Nhật có động đất, Việt Nam có lụt lội và Ấn Độ có hạn hán xảy ra. Vì thế người Nhật thờ một vị thần của người Hoa là vua Bắc Trấn Vũ Đế-vị thần trị thủy.
• Những quả cân xưa mà người ta tìm thấy ở nhà buôn số 103 đường Trần Phú. Đây là đơn vị đo lường thể tích các thứ hạt làm bằng gỗ. Miền Bắc gọi là đấu, miền Trung gọi là ang.
• Bồn hương bằng gang, người ta đặt trước sân chùa để đốt những chân nhang hay giấu vàng bạc mỗi khi cúng lễ. Chùa này đã bị phá đi để xây dựng trường học mang tên Bồ Đề. Chúng ta hiện chỉ có thể thấy ảnh của ngôi chùa.
• Những mẫu trang trí trên đá của người dân Hội An vào thế kỷ XVI-XVII.
• Cảnh thương cảng Hội An vào cuối thế kỷ XVII phỏng theo một tấm ảnh của một người khách du lịch Anh. Ta thấy có những chòi canh và những thuyền buồm. Chúng ta sẽ thấy thuyền này trong hội quán Phúc Kiến.
• Chiếc thuyền buồm miền Trung vào cuối thế kỷ XVI. Hình dáng giống một chiếc ghe bầu. Đây là chiếc neo của thuyền làm bằng gỗ lim được tìm thấy ở cửa Đại Chiêm. Hầu hết các đình chùa ở Hội An đều được làm bằng lim, là loại gỗ rất cứng, nặng mà mối mọt không thể ăn được. Có lẽ chính nhờ vậy mà Hội An có thể tồn tại gần như nguyên vẹn cho đến ngày nay.
• Hai vật bằng gỗ này là hai mắt của nhà người dân Phố Hiến. Nó được xem như linh hồn của nhà để xua đuổi tà ma hoặc để cầu mong sự thịnh vượng.
• Những viên ngói âm dương xưa của làng gốm Thanh Hà. “Thanh” vì tổ tiên của làng từ Thanh Hóa vào. Khoảng năm 1400 cha con Hồ Quý Ly di dân vào Nam. Đình làng Thanh Hóa hiện vẫn còn được công nhận là di tích quốc gia. Cách Hội An khoảng 3km.
Vào thế kỷ XVI, người Bồ Đào Nha đến Hội An và xin chúa Nguyễn lập thương điểm. Theo sử sách còn truyền lại, người Bồ Đào Nha đã giúp chúa Nguyễn đúc súng ở thành Phú Xuân - Huế.



--------------------------------------------------------------------------------

KHU LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG HỘI AN QUẢNG NAM:
Đây là nơi tập trung hầu hết các nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống đã có trên địa bàn thị xã Hội An và một số khác thuộc tỉnh Quảng Nam, tọa lạc tại số 9 đường Nguyễn Thái Học. Ở Hội An những người làm nghề thủ công coi nghề của mình như là một “tôn giáo” thiêng liêng, là cái nghiệp “cha truyền con nối” từ đời này sang đời khác. Dân gian xứ Quảng đã từng nhắc đi nhắc lại tiếng tăm của những làng nghề truyền thống lâu đời làm vunh hạnh mọi người “làng Yến Thanh Châu, làng Câu Phước Trạch, làng hến Cẩm Nam ……”.
Làng nghề truyền thống Hội An quy tụ những tinh hoa làng nghề xứ Quảng được hình thành cũng do tinh thần và quan điểm sống ấy của người Quảng Nam nói chung và người Hội An nói riêng. Làng khai trương hoạt động vào dịp lễ hội đêm rằm phố cổ và kỷ niệm lần 56 năm quốc khánh nước CHXHCN Việt Nam. Đây là công trình hợp tác giữa công ty Cổ Phần Lao Động và trung tâm văn hóa thể thao Hội An. Hiện nay làng nghề thu hút được các nghề truyền thống tiêu biểu bao gồm 14 làng nghề Mộc Kim Bồng, gốm Thanh Hà, lồng đèn đan lát mây tre, dệt chiếu dệt vải, may mặc thêu đan ……
Từ một đoạn tre ngắn người thợ khắc gỗ Hội An có thể biến thành một tác phẩm với chữ nhẫn thanh thoát rất có ý nghĩa. Hay từ một gốc tre mà người ta vứt bỏ đi hoặc đem chụm lửa, người thợ khắc gỗ Hội An cũng có thể tạo thành một tác phẩm độc đáo. Đầu tóc nâu dài rụm của một lão nhân phúc hậu, vui cười, khiến thích thú cho mọi người.
Hàng ngày nơi đây thu hút từ khá nhiều du khách trong và ngoài nước tới tham quan mua sắm thưởng ngoạn và quan sát tài năng của những người thợ khéo tay lúc nào cũng cần mẫn trong công việc chế tác, sản suất.
Làng tọa lạc gần chợ, thị xã, thu gọn trong khuôn viên của ngôi nhà cổ Phi Yến, được trang trí thoáng đãng đẹp dịu dàng và mang dáng dấp một làng quê Việt Nam. Góp phần khôi phục và phát triển các giá trị của di sản Hội An.


--------------------------------------------------------------------------------

CAO LẦU QUẢNG NAM:
Hội An có một món ăn nổi tiếng là món Cao Lầu. Món này đúng là sản phẩm riêng của Hội An cho nên khi nói đến món ăn này là người ta phải ghép cả nơi xuất xứ của nó vào và gọi là Cao Lầu Hội An.
Ở bất cứ nhà hàng ăn uống nào, ở thực đơn của bất kỳ khách sạn nào ở Hội An ta cũng thấy có món cao lầu nằm ở một vị trí trang trọng. Còn đi trong phố cổ thì tìm một cái biển hiệu có chữ “Cao Lầu phố Hội” là dễ nhất.
Chỉ quanh có một món ăn không mấy cầu kỳ này mà đã có rất nhiều câu chuyện. Trước hết là cái tên Cao Lầu. Lầu hay lâu có nghĩa là nhà gác đẹp đẽ như trong các từ “lâu đài”, “lầu son”…. Ngày xưa những người sang trọng giàu có trong các dịp đặc biệt thì đến ăn trên lầu gác của các nhà hàng quý phái. Đi ăn đồ ngon, đồ đặc sản người ta gọi là đi ăn cao lâu theo kiểu gọi của người Trung Quốc, những người nổi tiếng là cầu kỳ trong việc ăn uống. Thế thì Cao lầu Hội An có gì đặc biệt đến nỗi họ coi món này là cao lương mỹ vị? Có người đưa ra lời giải thích rằng: đúng đây là món ăn quý ở Hội An vì thành phần protite trong cao lầu là thịt lợn, một món ăn đắt và hiếm. Sống ở một vùng đất ven biển, bao quanh bởi các nhánh sông cho nên thức ăn đạm động vật của người Hội An xưa kia chủ yếu là tôm cá, hải sản. Khi đó lợn ở đây hiếm, khó nuôi, nhỏ con nên vì thế thịt rất chắc và ngon. Hơn nữa, món này lại là món ăn của người Nhật, những thương gia giàu có và kỹ tính với một đời sống vật chất cao hơn hẳn những người Việt ở địa phương.
Cao Lầu chắn hẳn là món ăn Nhật bởi lẽ đến nay cả người Việt và người Hoa đều công nhận đây không phải là món của mình. Vào năm 1990, có một cuộc hội thảo quốc tế ở Hội An. Các đại biểu Nhật đến đây, khi ăn món cao lầu đầu khẳng định rằng đây là món Nhật, là món mì ở vùng Icé (Ice don). Thì ra món cao lầu này đã được nhập cảng từ Nhật vào Hội An từ hơn ba trăm năm mà vẫn còn đến tận ngày nay. Trong khi đó thì ngay cả khu phố Nhật một thời vang bóng với bao nhiêu lầu son gác tía nguy nga thì cũng đã tan thành khói bụi từ lâu rồi.
Trăm năm bia đá cũng mòn
Nghìn năm bia miệng vẫn còn trơ trơ
Trong hoàn cảnh này thì “bia miệng” là cái “miệng ăn uống” chứ không phải là cái “miệng nói năng”, nhưng dẫu sao vẫn chính là cái miệng của người ta đã lưu giữ được món cao lầu ở Hội An hơn ba thế kỷ nay.
Sau khi đã nhất trí về nguồn gốc Phù Tang của cao lầu, các đại biểu Nhật lại cũng đi đến một sự nhất trí nữa là: Cao Lầu Hội An ngon hơn nhiều so với món mì Icé ở Nhật. Xem xét kỷ thì người ta phát hiện ra rằng mì Cao Lầu ở Hội An vẫn còn được nhào, ủ, cán, sấy bằng tay theo lối thủ công ngay tại bếp còn mì ở Nhật bây giờ được sản xuất hàng loạt trong nhà máy. Thịt lợn ở Nhật là thịt ướp lạnh chứ không có thịt tươi. Đấy là chưa kể đến gia vị, rau cỏ và tài nghệ của người đầu bếp.
Chẳng cần ăn thử ta cũng có thể hình dung ra sự khác nhau giữa mì Icé Nhật và Cao Lầu Hội An. Nó cũng giống như sự khác nhau giữa cà phê bột tự nhiên được pha bằng phin với cà phê công nghiệp tan nhanh đóng trong gói giấy bạc vậy.
Hàng trăm năm, sau khi người Nhật ra đi, người Hội An vẫn tiếp tục làm và tiếp tục ăn món này, nhưng rồi người ta quên mất đó là mì Nhật mà gọi luôn là cao lâu, không những thế họ còn cho là đặc sản địa phương và gọi là Cao Lầu Hội An. Ai đến Hội An cũng mê món cao lầu. Rồi người Hội An ở Sài Gòn, Quảng Ngãi, Đà Nẵng, rồi vào khoảng 1960, 1970 cái tên Cao Lầu Hội An đã thấy có ở mãi các nước Pháp, Anh, Úc xa xôi. Trong khi đó thì đến tận cuối những năm 1980 thì ngành công nghiệp du lịch hùng mạnh của thế giới mới nhớ đến phố cổ Hội An.
Đúng là cao lầu Hội An đã được thế giới biết đến trước cả phố cổ Hội An.
Công bằng mà nói thì chẳng phải riêng món mì Icé Nhật Bản, mà ngay cả cao lầu Hội An hôm nay đã không còn được như xưa nữa rồi. Ở Hội An hôm nay người ta vẫn còn tiếc rẻ nhắc tới cao lầu ông Canh, cao lầu Năm Cơ hay mới gần đây thôi, muốn ăn cao lầu đúng vị người ta phải chờ tới sau 2 giờ chiều. Khi ấy bà cụ Bé mới thủng thỉnh gánh hàng ra chợ. Cụ chỉ bán đến 5 giờ, cái ngữ giờ chưa ai đói nhưng người ta vẫn cứ ăn vì nghiện cái vị cao lầu chính cống của bà. Mấy năm nay bà đã cao tuổi và đã nghỉ bán hàng nhưng ở phố cổ từ khoảng trưa đến chiều vẫn có vài gánh cao lầu đi dạo bán.
Sợi mì cao lầu được chế biến rất công phu. Mì phải được hấp nhiều lần rồi phơi khô. Trước khi ăn lại hấp lại. Sợi cao lầu không được mềm mà phải giòn, khi nhai có cảm giác sần sật. Theo bà Bé thì muốn làm mì cao lau thật ngon, dứt khoát phải ngâm gạo trong nước tro mà phải là loại tro đốt từ củi ở Cù Lao Chàm, còn nước xay gạo bắt buộc phải lấy nước ở giếng Bá Lễ, một cái giếng Chàm nằm trong ngõ 35 đường Phan Chu Trinh. Thịt heo làm xíu cao lầu phải là giống heo cỏ, nhỏ người, lông đen, thả rông ngoài bãi. Thực ra muốn mô tả rõ ràng cái sự khác nhau tinh tế trong một món ăn quả là khó, nhất là đối với khách, những người mới ăn món cao lầu lần đầu tiên. Để giải thích trong trường hợp này, có một câu nói cửa miệng bằng tiếng Anh rất nổi tiếng ở Hội An mà đã được viết rất to trên tường của quán Treat’s Cafe: “Sam sam bụt different!” tức là “Na ná giống nhau nhưng mà khác nhau”.
Quả là như thế, ở Hội An có mấy chục quán có món cao lầu, ở quán nào thì nó cũng vẫn là cao lầu nhưng thực sự thì cao lầu ở mỗi quán lại khác nhau. Nghe đâu Lonely Planet — nhà xuất bản sách du lịch nổi tiếng — cũng đã đưa câu này vào sách của mình. Trong một số Restaurant người ta còn cải biên món cao lầu bằng cách cho sốt chua ngọt hoặc chao dầu như kiểu Spagetti, ăn cũng rất ngon. Vấn đề là khi gọi món bạn phải biết rõ mình định ăn cao lầu Hội An chính cống hay cao lầu kiểu mới.
Bên dưới cái tên Cao lầu bao giờ cũng là món Hoành Thánh. Hoành Thánh là một cái tên rất lạ vì nhiều người đến Hội An đều muốn an thử xem sao. Tuy vậy khi vào quán gọi hoành thánh, thể nào người phục vụ cũng hỏi luôn: Hoành Thánh loại gì? Nếu bạn vẫn chưa hiểu thì họ sẽ giảng giải cho bạn rằng có tới ba loại hoành thánh: Nước, chiên và mì. Nhưng cả ba món đều gọi là hoành thánh vì đều có thành phần chính là nhân tôm giã được túm bằng một mảnh vỏ bánh là bằng bột mì.
Người Hội An vốn tính chiều khách, món ăn phải ngon đã đành nhưng lại còn phải hợp khẩu vị. Mỗi người mỗi tính, khách nào cũng có quyền yêu cầu.
Riêng có việc xào thức ăn bằng chảo nóng với dầu lạc, ở đây người ta cẩn thận phân chia ra làm 5 cấp độ khác nhau có tên gọi hẳn hoi là: Tô, xào, chấy, chiên, um.
Để kho cá thì lại còn nhiều kiểu hơn, ít nhất là 8 kiểu cơ bản: kho tiêu, kho mặn, kho ngọt, kho áp chảo, kho tộ, kho rim, kho Tàu, kho khô. Nếu nhìn vào cung cách nấu nướng quy cũ và cẩn trọng như thế này thì người ta phải xem lại khi vẫn nói rằng người Hội An có tâm tính đơn giản.
Khi ăn món hoành thánh mì, du khách Trung Quốc nhận ra nay đó là một món ăn rất phổ biến ở Quảng Đông. Món này còn có cả ở Hà Nội, Sài Gòn… mà người ta vẫn gọi là mỳ vằn thắn hay mằn thắn. Có người kể rằng đây là món ăn mới có từ thời nhà Thanh, do chính vua Càn Long đặt tên. Hoành Thánh là đọc theo tiếng Quảng Đông của chữ “vân thốn” tức là nuốt mây dựa vào ý câu thơ “bạch vân thốn nguyệt” (mây trắng uống trăng).
Càn Long nổi tiếng giỏi cả văn chương cả võ nghệ lại thích giả dạng thường dân. Trong một lần vi hành, ông vua nhà Thanh này bị lạc đường và tìm vào một quán nhỏ. Rủi thay thức ăn đã hết, chủ quán vét vội chỉ còn ít bột mì, tôm và vài quả trứng. Ông ta liền nhanh tay nhào bột và chế biến ra một món ăn chưa có bao giờ. Nhà vua ăn hết sạch và cảm động mà đặt tên cho món này như vậy.
Thì ra món ngon nào cũng được bao phủ quanh có những huyền thoại. Nhưng không rõ vì sao mà chỉ ở Hội An mới có hoành thánh chiên? Mười, hai mươi năm trước, khi mà Hội An còn vắng vẻ, ẩn dật thì ai cũng biết các tiệm chuyên bán hoành thánh như tiệm Bà Hai Huế gần chùa ông, tiệm Hòa Vinh trước chùa Ngũ Bang. Bây giờ ở Hội An quán nào cũng có hoành thánh và người ta coi đấy là một đặc sản Hội An chính cống.


--------------------------------------------------------------------------------

CỜ NGƯỜI HỘI AN QUẢNG NAM:
Một bàn cờ lớn được kẻ đậm trên sân đấu. Ba mươi hai võ sinh thủ diễn 32 quân cờ từ tướng đến tốt mặc những bộ tranh phục hai màu xanh, đỏ chia thành hai quân. Sau phần khai mạc, mười quân tốt múa hai dãy cờ tiến vào giữa sân trong tiếng trống thúc quân dồn dập. Lần lượt từng loại quân cờ sử dụng nhiều loại binh khí cổ truyền như mã đao, tề mi côn, song xỉ, song giãn, trường kiếm, đại đao… vừa biểu diễn kỹ thuật đặc trưng của võ cổ truyền dân tộc vừa tràn vào sân. Khi quân sĩ hai bên đã chiếm lĩnh vị trí trong tư thế chiến đấu hai Tướng xuất hiện từ hai phía bàn cờ tiến vào trung trận. Tướng đỏ là một huấn luyện viên nam mang hia đội mão, hiên ngang trong chiến bào, tay trái vuốt râu, tay phải cầm thanh long đại đao múa một đường “xung thiên đề đao” và chỉ Tướng xanh khiêu chiến. Tướng xanh là một nữ võ sinh với vóc dáng khỏe mạnh, khuôn mặt anh thư xinh đẹp nhưng không kém phần oai phong lẫm liệt cũng múa tít một vòng “phương thiên họa kích” sẵn sàng nghênh chiến. Hai tướng biểu diễn những đòn thế giao đấu giữa tiếng reo hò của quân sĩ. Trống thu quân vừa đánh xong, chỉ trừ hai tướng đứng ở trung cung, tất cả các quân còn lại đều ngồi xếp hàng trên sân đúng vị trí của mình. Phát thanh viên đọc những nước đi đầu tiên của hai kỳ thủ và các quân cờ bắt đầu di động. Mỗi thế bắt quân là một hiệp đấu xảy ra khoảng một vài phút trong tiếng trống thúc quân đồn dập, náo nức và kết thúc đầy kịch tính. Vào những giây phút cuối của trận đấu khi mà một trong hai kỳ thủ lâm vào thế bí gây cấn nhất thì những trận giao chiến ngày càng ác liệt làm nhiều khán giả phải hồi hộp. Khi bên đỏ thua, trên bàn cờ người xảy ra một cuộc hỗn chiến giữa quân sĩ hai bên để đi đến kết thúc quân đỏ bị bắt cùng với tướng sĩ của mình. Tướng xanh dẫn tất cả “tù binh” đi vòng quanh sân chào khán giả trong tiếng vỗ tay vang dội.



--------------------------------------------------------------------------------

CHÙA CẦU QUẢNG NAM:
Nằm tiếp giáp đường Nguyễn Thị Minh Khai và đường Trần Phú - Hội An, Chùa Cầu (hay còn gọi chùa Nhật Bản) là công trình kiến trúc do các thương gia Nhật Bản đến buôn bán tại Hội An xây dựng vào khoảng giữa thế kỷ 16. Do ảnh hưởng của thiên tai địch hoạ, chùa Cầu đã qua nhiều lần trùng tu và dần mất đi các yếu tố kiến trúc Nhật Bản, thay vào đó là kiến trúc mang đậm phong cách Việt, Trung.
Chùa Nhật Bản là nơi ngăn cách khu phố người Hoa và khu phố Nhật Bản. Khi xưa, nơi đây là dòng nước mang tên “Khe Ao Ao”. Khe dẫn nước từ trong làng ra sông. Người Nhật làm cầu này vào năm 1593 và hoàn thành năm 1596. Chùa Cầu có các tên:

CẦU NHẬT BẢN:

Vì cầu do người Nhật xây dựng. Nhìn rường nhà, rường này chồng lên rường kia, loại hình này người ta gọi là “Chồng rường giả Thủ”. “Thủ” nghĩa là bàn tay. Các rường chồng lên nhau, úp xuống như bàn tay. Ở hai đầu cầu có tượng hai con khỉ và hai con chó. Có người giải thích rằng người Nhật làm hai con khỉ ở đầu cầu này và hai con chó ở đầu cầu kia là để đánh dấu công việc xây dựng cầu bắt đầu vào năm Thân và kết thúc vào năm Tuất. Nhưng cách giải thích đó không đúng vì ở Nhật cũng có nhiều công trình kiến trúc được trang trí bằng hình ảnh của khỉ và chó. Có người lại cho rằng đó là một cách chỉ phương hướng trên địa bàn, Thân chỉ "Tây Nam" còn Tuất chỉ "Tây Bắc" (?). Đặc biệt, hình ảnh con khỉ này cũng đi vào thơ như một hình ảnh không thể thiếu của chùa Cầu. Phương ngữ ở Quảng Nam có câu "Chầu hầu như khỉ chùa Cầu". Còn nhà thơ Chế Lan Viên từng viết:
"Anh là khỉ chùa Cầu
Mắng xong anh, em khóc
Hương chùa hay hương tóc
Mắng khỉ mà người đau”.


CHÙA CẦU:

Vì ngay trên cầu có một chùa do người Hoa xây dựng sau khi cầu hoàn thành 50 năm. Về việc người Nhật Bản xây dựng cầu này, có truyền thuyết cho rằng có con cù vĩ đại đang khuấy động khắp năm châu, cái đầu ở tận Ấn Độ còn cái đuôi của nó nằm tại xứ Phù Tang. Vậy để kiềm chế nó thì phải làm chùa ếm lại, người Nhật chọn vị trí trên vì Hội An nằm trên lưng con cù này. Do đó, trên Chùa Cầu có thờ Huyền Thiên Đại Đế tức Bắc Đế Trấn Vũ, một nhân vật lẫy lừng của đạo Lão có tài trị con cù kia. Còn đối với người Hoa tại Hội An thì chùa là nơi giải quyết tranh chấp giữa người dân của hai khu phố Nhật Bản và Trung Hoa.

LAI VIỄN KIỀU:

Ở đầu cầu có tấm biển để chữ “Lai Viễn Kiều”. Vào năm 1719, chúa Nguyễn Phúc Chu nhân chuyến tuần du ở thương cảng Hội An biết rằng cầu này do người Nhật xây dựng nên đã tặng cho cầu cái tên “Lai Viễn Kiều”-lấy từ câu của Khổng Tử trong luận ngữ "Hữu bằng tự viễn lai, bất duyệt lạc hồ" nghĩa là: có người bạn từ xa xôi đến, há không vui sao? Nhưng đối với người dân địa phương thì họ vẫn gọi bằng cái tên thân mật, dân dã "Chùa Cầu". Thật khó có thể tưởng tượng nếu Hội An không còn chùa Cầu. Nó nằm trong tiềm thức của mọi người như vị trí Hồ Gươm của Hà Nội, cầu Tràng Tiền của Huế… ca dao địa phương có câu:

"Ai xa phố Hội, Chùa Cầu
Để thương, để nhớ, để sầu cho ai
Để sầu cho khách vãng lai
Để thương, để nhớ cho ai chịu sầu".


Hiện sàn gỗ đã được làm lại, còn tất cả mái và rường cầu còn nguyên vẹn sau thời gian 400 do được làm bằng gỗ lim. Hiện ở cầu còn hai tấm bia, một của người Pháp, một của người Việt và Trung Quốc ghi lại công đóng góp xây dựng và tu sửa cầu.
Chùa Cầu cách sông Hoài 40m, đến mùa nước lũ mực nước dâng cao. Do vậy sàn cầu thường xuyên bị ngập trong mưa lũ, dòng chảy có lưu tốc lớn làm cho ván sàn có nguy cơ bị trôi nên thường phải tháo dỡ lúc có lũ lớn. Khu vực xây dựng có điều kiện tự nhiên phức tạp, cấu trúc địa chấn của sông, ven biển, các lớp đất phân bố không đồng đều và bị xói ngầm do có dòng chảy ngầm làm trôi cát, nhiều đoạn bị dân lấn chiếm làm hẹp dòng và có độ dốc không đồng đều… Sát góc phía Đông Bắc của chùa Cầu còn bị nhà dân lấn chiếm làm lệch dòng chảy gây xói lở phần móng phía Tây Bắc. Bên cạnh đó ý thức vệ sinh của du khách chưa cao.



--------------------------------------------------------------------------------

SÔNG THU BỒN QUẢNG NAM:
Bắt nguồn từ đỉnh Ngọc Linh chảy ra biển Đông tại khu vực cửa biển Cù Lao Chàm tổng độ dài khoảng 300km. Trong cuộc kháng chiến chống Pháp (1946 — 1954) sông Thu Bồn là ranh giới: hữu ngạn trở lên phía Tây là vùng tự do; tả ngạn về phía Đông là vùng tạm chiếm. Biết bao cuộc kháng chiến ác liệt chống thực dân Pháp và bọn xâm lược Mỹ đã diễn ra hai bên bờ và ngay cả trên dòng sông này.




--------------------------------------------------------------------------------

BÒ TÁI CẦU MỐNG QUẢNG NAM:
Món thịt bò tái Cầu Mống là món ăn đặc sản ngon và khá quen thuộc với hầu hết các khách sành ăn mỗi khi có dịp về Quảng Nam. Cầu Mống là một địa danh ở bên quốc lộ 1A, cách Đà Nẵng 15km thuộc địa phận xã Điện Phương, huyện Điện Bàn. Nơi đây có hàng chục quán phục vụ món bò tái được pha thái khéo léo (từng miếng thái có cả phần thịt lẫn da) ăn với mắm nêm pha tương, ớt, tỏi, đường, chanh và các loại rau kèm theo như chuối chát, khế chua, rau thơm bánh tráng mè nướng giòn.
Thịt bò ở đây từ những con bò nuôi trên vùng đất Gò Nổi, vì bò ăn cỏ ở trên đó cho thịt có vị ngọt và thơm. Trước khi thui bò, người ta nhét vào bụng nó một số lá thơm: ổi, chanh…. Thui cả con trong thời gian nhất định sao cho thịt có màu hồng đào, hương thơm từ lá cây thấm vào từng thớ thịt cho một mùi thơm đặc trưng. Bò tái Cầu Mống ngày càng xuất hiện ở nhiều nơi trên đất Quảng Nam — Đà Nẵng, thậm chí ngay tại Tp.HCM cũng có biểu hiện “Bò tái Cầu Mống”. Nhưng vị thịt bò Cầu Mống vẫn giữ được nét riêng khó mà lẫn được.


--------------------------------------------------------------------------------

CÁC CỔ VẬT DƯỚI BIỂN CÙ LAO CHÀM QUẢNG NAM:
Là một cảng biển quốc tế suốt nhiều thế kỷ, dưới lòng các lạch sông cửa biển và thềm lục địa quanh Hội An còn là nơi cất giữ rất nhiều các xác tàu thuyền bị đắm, các hàng hóa thương mại mà đến nay được gọi là các cô vật. Hầu hết mọi thứ đều đã bị mủn nát, vùi lấp, tan rữa nhưng chỉ riêng có các đồ gốm sứ và một ít đồ đồng là không hề thay đổi.
Đã nhiều năm, trong khi đánh lưới một số ngư dân Cù Lao Chàm đã kéo lên được bát, đĩa, lọ gốm cổ…. Ngươi thì lại vứt xuống biển, người thì mang về nhà vứt lăn lóc như các đồ bỏ đi. Có những chiếc đĩa và vại lớn đường kính 40 — 50 cm có giá trị hàng mấy chục ngàn đô la trên thị trường quốc tế, thì ở các làng chài được dùng để đựng gạo, để làm máng lợn. Rồi đến đầu những năm 1990, người du lịch đến Hội An nhiều và các cổ vật vô giá này đã lọt vào mắt những người am hiểu. Sau đó là một làn sóng các người sưu tầm gốm sứ, các tay buôn đồ cổ trong nước và quốc tế âm thầm tìm đến Hội An. Chắc hẳn là đã có nhiều người bỗng nhiên trở thành triệu phú sau vài lần lui tới nơi này. Có những người săn lùng táo tợn đã in nhiều cataloge gốm sứ và nhờ người dân địa phương đi vào các làng xóm để tím mua cho họ.
Vào năm 1993 nếu ai có đến Hội An thì đều thấy hàng chục cửa hiệu bày bán đồ sứ cổ. Trên các giá gỗ cao, choán hết cả mặt tường là san sát các dãy bát, đĩa, lọ bình men lam còn bám đầy vỏ hà, chứng tích của hàng trăm năm nằm dưới đáy biển sâu. Nhiều ngư dân bỏ nghề đánh cá quay sang mò lặn, trục vớt cổ vật trái phép. Cơn sốt săn lùng đồ biển lên đến cao trào vào năm 1994 đã khiến cho các nhà nghiên cứu, các người làm công tác bảo tàng ở Việt Nam hết sức lo ngại và nhà nước đã bắt tay vào để ngăn chặn việc trục vớt và buôn bán cổ vật “đồ biển” ở Hội An.
Lúc này mọi người mới hiểu ra rằng ở đáy biển gần Cù Lao Chàm có xác một chiếc tàu gỗ cổ bị đắm, mang theo nó rất nhiều đồ gốm sứ Việt Nam với niên đại vào khoảng thế kỷ XIV. Các đồ này ngoài giá trị kinh tế, còn có giá trị rất lớn cho việc nghiên cứu văn hóa, lịch sử nói chung và về nghệ thuật gốm cổ Việt Nam nói riêng. Theo các thư tịch cổ thì gốm sứ Việt Nam đã phát triển rất sớm và đã có những thời kỳ rất huy hoàng, có lúa còn được đánh giá cao hơn cả đồ gốm của Trung Hoa, cường quốc về gốm sứ thế giới. Tuy vậy các bảo tàng ở Việt Nam không còn lưu giữ được nhiều hiện vật quý. Một số ít các mẫu vật có giá trị nhất của gốm sứ cổ Việt Nam lại nằm ở một vài viện bảo tàng nước ngoài.
Đến đầu năm 1997, người ta đã bắt tay vào việc trục vớt chiếc tàu cổ này với một sự chuẩn bị chu đáo, thận trọng. Tham gia vào kế hoạch này ngoài hai công ty trục vớt Việt Nam và Malaysia, ngoài các ban ngành của địa phương còn có Bảo tàng lịch sử, Bảo tàng Quảng Nam, Viện Khảo Cổ, Bộ Quốc phòng và Bộ Nội Vụ. Ba đợt khảo sát đã được tiến hành vào tháng 4, 5 và 6 /1997, với các máy móc từ Malaysia đưa sang, kể cả máy khảo sát từ xa R. O. V, máy dò từ tính, máy quau phim thả sâu và máy định vị vệ tinh mặt đất GPS. Người ta đã định vị được nơi tàu đắm và có hình ảnh sơ bộ về các chồng gốm men quanh xác tàu.
Sau đó là các đợt tiến hành trục vớt rất quy mô và tốn kém. Ngoài các trưởng phó ban là đại diện của Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, công ty vớt Visal Việt Nam và Saga Malaysia còn có đại diện các bộ, ngành liên quan và nhiều chuyên gia sử học, khảo cổ học của Anh, Malaysia và Cộng hòa Séc.
Đợt trục vớt đầu tiên vào tháng 8 /1997 có dùng một xà lan công trình 2.000 tấn với các máy móc thiết bị và hệ thống phòng ăn nghỉ cho hơn 40 chuyên gia và thủy thủ. Tuy nhiên do dòng hải lưu quá mạnh và thay đổi bất thường, lần này chỉ có 41 mẫu vật được vớt lên.
Cuối tháng 5/ 1998 đợt trục vớt thứ hai được tiến hành thận trọng hơn với các khung nhôm căng ô vuông để đo vẽ và xác định vị trí di vật. Thợ lặn dùng máy hút thổi bùn cát để làm lộ hiện vật và lấy lên theo từng ô nhôm. Sau 53 ngày trên biển, người ta vớt thêm được 992 mẫu vật gốm thì công việc phải dừng lại vì mùa mưa bão đã đến.
Lần trục vớt thứ ba và là đợt cuối cùng bắt đầu vào ngày 23/ 4/ 1999. Lần này người ta quyết định sử dụng phương pháp lặn bão hòa với một xà lan chứa các thiết bị chuyên lặn khai quật và một xà lan chuyên dùng để xử lý khảo cổ học các hiện vật được trục vớt lên. Sau một tháng trục vớt, số hiện vật đưa lên quá nhiều người ta lại phải huy động một xà lan thứ 3 tới để tiếp tục chứa, xử lý, rửa, đánh số ghi chép, vẽ, chụp ảnh các hiện vật.
Cuối tháng 6/ 1999, công cuộc trục vớt hoàn thành với tổng số hiện vật thu được là 278.947 trong đó chủ yếu là đồ gốm cổ Việt Nam, một số là đồ Trung Quốc, ngoài ra còn có các vật dụng trên tàu bằng đồng, sắt, đá…. Trong đó có giá trị nhất là các đồ gốm Chu Đậu.
Nếu muốn xem các hiện vật này, các bạn có thể đến nhà bảo tàng Gốm sứ mậu dịch tại số nhà 80 đường Trần Phú ở ngay trong khu phố cổ Hội An. Bảo tàng Lịch sử Việt Nam ở Hà Nội cũng có một ngăn riêng trưng bày các đồ gốm này. Khá nhiều di vật gốm sứ trong đợt trục vớt này hiện đang được bày bán tại các thị trường cổ vật ở Đông Nam Á và một số nơi khác trên thế giới. Đó là phần hiện vật mà công ty trục vớt Malaysia được ăn chia theo hợp đồng rồi sau đó họ đem bán và vì thế thị trường gốm cổ thế giới biết đến một mặt hàng gọi là gốm tàu đắm Cù Lao Chàm.
Ngay lập tức, các nghệ nhân gốm sứ Việt Nam đã cho ra lò các sản phẩm gốm giả cổ theo mẫu mã của các đồ trục vớt. Các món giả cổ này hiện có bán rất nhiều ở các quầy bán đồ lưu niệm ở tất cả các thành phố lớn như Hà Nội, Tp HCM, Huế, Đà Nẵng, Hải Phòng và tất nhiên ở Hội An nữa. Với 7 — 8 USD là bạn có thể có một chiếc đĩa men lam theo kiểu đời Trần Việt Nam thế kỷ XIII, hình thức bên ngoài khá giống với mẫu thật. Còn về câu chuyện chiếc tàu đắm thì ai cũng biết rằng đấy không phải là chiếc tàu cuối cùng được tìm thấy.
Và dẫu rằng cho một ngày nào đó người ta sẽ có thể tìm thấy hết các cổ vật dưới đáy biển thì đó cũng chỉ là những mảnh nhỏ còn sót lại. Biết bao nhiêu thứ khác có giá trị hơn nhiều đã vĩnh viễn theo thời gian hòa tan vào nước đại dương hoặc bị cuốn trôi theo các dòng hải lưu không một phút giây ngừng chảy. Tuy nhiên, nhìn ngắm những chồng bát đĩa gốm cổ bị bùn biển và hà ốc bám dày xung quanh, người ta có thể hình dung ra cái ngày mà mặt nước biển quanh Cù Lao Chàm bị xé dọc ngang bởi các đội thương thuyền quốc tế đầy ắp các món hàng quý, hăm hở vượt gió bão đi đến các phương trời xa. Và người ta cũng nhớ lại cái ngày mà những con người giỏi giang, can trường ham làm giàu từ các bến cảng xa xôi trên khắp thế giới đổ đến để mua bán trao đổi bằng hàng chục thứ tiếng khác nhau vào các mùa hội chợ trên mảnh đất Hội An này. Đã có không biết bao nhiêu toan tính, tham vọng, biết bao nhiêu hạnh phúc, khổ đau nối tiếp nhau tan biến theo thời gian trên vùng đất kỳ lạ này để rồi chỉ còn sót lại mấy ngôi làng nhỏ và những căn nhà gỗ đơn sơ, êm ả mà ta đang đi qua hôm nay với cái tên hiền lành Cù Lao Chàm.

YẾN SÀO Ở CÙ LAO CHÀM:

Yến Sào tức là tổ của chim hải yến, một loài chim yến biển làm tổ trong các vách hang cheo leo trên một số ít các đảo đá hoang vu ở vùng Đông Nam Á.
Loài chim này tiết ra một lượng lớn nước bọt trong miệng rồi kéo thành sợi nhỏ như sợi miến, cuộn thành tổ hình vỏ sò gọi là tai yến, dính vào vách đá. Tai yến lúc đầu trắng mờ rồi trắng đục và trờ thành tai yến “già”, mỗi tai khoảng 10g.
Tổ yến không những là một món ăn vừa ngon vừa bổ vừa quý hiếm mà người ta còn tin rằng đó là một vị thuốc đặc biệt có thể chữa trị được bệnh ho lao, một trong bốn căn bệnh khó chữa nhất trong y học phương Đông cổ xưa. Yến thường được ăn theo hai cách: nếu hấp cách thủy với đường phèn thì là yến ngọt; nếu hấp cách thủy với nước hầm gà tơ gọi là yến mặn.
Trong các bữa tiệc cung đình, trong các món ăn bổ dưỡng của các hoàng đế thì yến là một món đầu bảng và không thể thiếu được. Vì thế người ta gọi các bữa tiệc đặc biệt xa xỉ trong cung vua là “yến tiệc”. Ở các làng xã Việt Nam có tục lệ mừng thọ những người cao niên trong làng, tục lệ chúc thọ bố mẹ già và các buổi tiệc này được gọi là “yến lão” mặc dù chỉ một số rất ít gia đình quyền quý mới có thể mua yến làm cỗ. Trong chế độ phong kiến trước kia, yến lão là một trong các nghi lễ được đưa vào thể chế quốc gia, ngày nay tập tục này lại được phục hồi ở nhiều nơi.
Chim yến có tên khoa học là Collocaliafucipllaga Germami Vuslalet, có thân nhỏ hơn quả bóng bàn với bộ lông nâu đen riêng hông và bụng màu xám. Chim yến có cánh vút dài tới hơn 10cm, đuôi chẻ đôi, mỏ ngắn nhưng có thể há rất rộng dùng để đớp mồi là các con côn trùng đang bay trong không khí.
Người Trung Quốc gọi chim yến là Huyền điểu người Anh gọi là Seo Swallow, người Pháp là Salangane hay Hirondelles de mer. Chim yến bay rất khỏe, vào mùa kiếm mồi, nó bay liên tục suốt mười mấy giờ đồng hồ không nghỉ, lượn đi lượn lại trên không trung quanh các chân núi, sườn đồi, bìa rừng để hớp mồi với quãng đường tổng cộng lên đến hàng trăm kilômet.
Từ tháng 11 đến tháng 3 âm lịch, chim yến về làm tổ trên các hang đá dựng đứng. Mỗi tổ đẻ hai trứng và thay nhau ấp. Phải hơn một năm sau khi nở thì chim con mới có thể tự kiếm mồi và làm tổ mới. Là một loài cẩn trọng và kỹ tính, chim yến chỉ làm tổ ở các vách hang đá cao khô thoáng, ở các nơi thật hiểm trở, có sóng vỗ dưới chân, không kẻ thù nào có thể đến được mà lại dễ bay đi kiếm mồi.
Thật may mắn và cũng rất ngẫu nhiên, từ 400 năm trước đây người ta đã phát hiện ra ở Cù Lao Chàm có một số hang đá là nơi có rất nhiều chim yến về làm tổ, như hang Tò Vò, hang Khô, hang Tai, hang Cả…. Theo các tư liệu của các thương nhân, giáo sĩ châu Âu đã đến Hội An vào thời kỳ này và dựa vào các văn bia, gia phả và chuyện kể của dân, người ta cho rằng các ngư dân làng Thanh Châu đã lần đầu tiên phát hiện ra tổ yến ở trong hang Tò Vò trên đảo hòn Lao.
Tuy nhiên, từ việc tìm ra hang có tổ yến đến khi biết cách khai thác rồi chế biến, cất giữ, tìm nguồn tiêu thụ như một mặt hàng ổn định là cả một thời gian dài lâu, trắc trở, nhất là khi đó việc giao lưu thông tin, đi lại, còn rất khó khăn. Hơn nữa nếu người ta tham lam mà lấy hết các tổ yến thì đàn yến sẽ bỏ đi. Vì vậy, người dân ở Cù Lao Chàm đã phải mày mò qua nhiều năm tháng, qua vài thế hệ liên tục vừa khai thác vừa thăm dò, tìm hiểu tập tính của chim rồi vừa đúc rút kinh nghiệm qua các thất bại vừa giải quyết các tranh chấp quyền lợi đồng thời liên tục cải tiến về quy trình, về phương tiện, công cụ…. Cuối cùng thì người dân làng Thanh Châu đã dựng nên được một nghề độc đáo: khai thác, bảo vệ và sơ chế yến sào. Về sau nghề này lan xuống Khánh Hòa, Bình Định. Tuy nhiên so với tổ yến ở các nơi này và cả ở Singapore nữa, thì yến sào Cù Lao Chàm vẫn đứng vào hàng đầu.
Chỉ riêng việc đi lấy tổ yến đã là cả một công việc đòi hỏi tinh thông nghề nghiệp, khỏe mạnh dẻo dai, can đảm và linh hoạt vào tháng tư là mùa khai thác, người ta phải chuẩn bị đầy đủ dụng cụ và lương thực rồi lên thuyền đi ra các hang yến. Các hang này đều ngập nước biển, không thể ra bằng đường bộ. Đầu tiên họ phải dùng các cây tre to và dài nối vào nhau thành một hệ khung dàn giáo trong hang, nhiều khi các giãn cao tới hai ba thân tre phải gác lên các sàn thuyền. Sau đó là leo lên cao chót vót để kiểm tra xem xét, phun nước vào vách hang cho tổ yến mềm ra. Để lấy tổ yến, người ta phải khéo léo và mạo hiểm treo mình trên cao mấy chục mét hang, dòng dây đu xuống lòng hang, lách mình qua các khe đá hẹp dựng đứng cheo leo, mà chỉ sơ ý một chút là có thể mất mạng.
Quy trình khai thác phải rất nghiêm ngặt để không làm kinh động đàn yến về tổ lúc hoàng hôn, không truyền sâu hại, dịch bệnh cho chim, mà vẫn không bỏ sót một cái tổ nào có thể lấy được. Cả năm người ta chỉ khai thác có 2 — 3 kỳ, mỗi kỳ chỉ trong 4 — 5 ngày. Tuy nhiên, suốt năm họ phải canh gác theo dõi bảo vệ hang và đàn chim. Thường xuyên có người leo lên làm sạch thành hang, dùng xi măng trát các khe nứt trên vách hang ngăn nước dột, đắp thêm các vách nhân tạo để tăng diện tích làm tổ cho đàn chim, đắp đập ngăn dưới chân hang để sóng không phá tổ….
Người dân ở đây tin rằng người có công tạo dựng nên nghề yến Thanh Châu là một người nhà họ Trần, tên là Tiến. Về sau triều đình nhà Nguyễn lập “Đội Thanh Châu” và giao cho dân địa phương toàn quyền khai thác tổ yến rồi nộp thuế hàng năm. Vào đầu thế kỷ XIX, “Đội Thanh Châu” được tổ chức lại theo kiểu quân đội, cắt cử các chức vụ gồm toàn người Thanh Châu để trông coi việc khai thác yến ở cả ba tỉnh Quảng Nam, Bình Định, Khánh Hòa, giao cho ông Hồ Văn Hòa làm quản lĩnh. Suốt gần một thế kỷ, con cháu nhà Hồ thay nhau giữ chức vụ này.
Từ đầu thế kỷ XX, các chủ nhà buôn được đấu thầu để toàn quyền khai thác yến từng kỳ từ 3 đến 5 năm. Hiện nay, đội yến sào Hội An, con cháu của làng nghề yến Thanh Châu vẫn tiếp tục khai thác yến dưới sự quản lý của nhà nước và ở Cù Lao Chàm, sản lượng yến tăng hàng năm từ 10 — 30%, chiếm 20% tổng thu nhập của toàn thị xã Hội An.
Tổ yến đem về được làm sạch bằng cách lấy dao nhọn, hoặc nhíp nhặt hết lông, phân chim, mùm đất, rêu… bám vào. Các loại tổ yến được phân hạng rồi đóng gói 0,5 và 1 kg. Loại quý nhất là yến huyết màu đỏ máu, rồi đến yến thiên màu hơi sẫm, xấu nhất là yến vụn.
Xung quanh đời sống của loài hải yến và nghề yến độc đáo nơi biển xa được bao phủ rất nhiều huyền thoại cảm động với những câu hát, lời ru và nhiều nghi lễ tín ngưỡng mà ngư dân làng yến Thanh Châu vẫn còn lưu giữ.
Đối với du khách thì bức màn huyền thoại về yến sào còn dày đặc hơn bởi vì bây giờ những người bình thường, khó ai có thể mua hoặc ăn yến. Nếu không tin, các bạn cứ đi khắp Hội An hay ra tận Cù Lao Chàm thử tìm xem sao.
Ngay trong cuốn sách Văn hóa ẩm thực phố cổ Hội An do chính các thành viên trong Chi hội văn nghệ dân gian Hội An biên soạn vừa mới xuất bản năm 2000 cũng không thấy nói đến món yến sào này bởi vì ngay cả người dân ở Cù Lao Chàm và ở Hội An cũng chẳng mấy ai được một lần ăn yến. Ai muốn ăn có lẽ phải tìm đến các nhà hàng cao cấp ở Hongkong. Đài Bắc hoặc Singapore… với cái giá ít nhất cũng là 20 USD cho một chén yến nhỏ.

--------------------------------------------------------------------------------

NON NƯỚC TỰ QUẢNG NAM:
Chùa cổ được phong sắc từ thời Minh Mạng.
“Tam” là ý chỉ 3 dãy núi sau chùa, “Thai” là cảnh thiên thai đẹp của núi rừng ở đây. Chùa được xây dựng vào thời Minh Mạng, năm 1825. Vào năm này Minh Mạng có một người em cùng cha khác mẹ đi tu ở đây. Chùa đã qua 14 đời hòa thượng chủ trì. Người cuối cùng là Thích Trí Giác, đã hơn 80 tuổi, ông hiện đang tu tại một chùa ở Hội An. Năm 1901 chùa được trùng tu. Năm 1946 có đợt trùng tu lớn. Năm 1995 là lần trùng tu gần đây nhất. Nét cổ của chùa chỉ còn Đại Hồng Chung và tượng A Di Đà trong chùa. Cổng tam quan, bức tường thành có từ đời Minh Mạng. Hành cung phía bên phải là nơi vua săn bắn, Hoàng cung bên trái để vua nghỉ ngơi.
Trong chính điện, ở giữa là tượng Phật A Di Đà làm bằng đất sét nung đã có trên 100 năm, bên phải thờ tượng Quan Âm bằng thạch cao, bên trái là Đại Thế Chí.
Phía sau chánh điện là nơi thờ tổ, gồm 13 bài vị của các vị chủ trì. Có cả bút chỉ hình quạt màu vàng của vua Minh Mạng phong cho chùa là “Quốc Tự”.


--------------------------------------------------------------------------------

ĐỘNG HOA NGHIÊM - ĐỘNG HUYỀN KHÔNG:
Động Hoa Nghiêm nằm trên mặt đất còn động Huyền Không nằm lõm sâu dưới mặt đất 5-6m. Động Huyền Không là động lớn nhất ở đây. Năm 1825, cổng tam quan được xây dựng, có 3 chữ “Huyền Không Quan” viết bằng chữ nho. Động Hoa Nghiêm có pho tượng Phật Quan Thế Âm Bồ Tát được làm bằng bê tông vào năm 1960, do nghệ nhân Nguyễn Chất-người quê ở Non Nước, Hòa Hải thực hiện.
Ba chữ nho vàng trên vách: “Huyền Không Động” được khắc từ thời Minh Mạng. “Huyền” có nghĩa là sự huyền ảo, “Không” ý chỉ ánh sáng mặt trời lọt vào động cộng với khói hương trong động. Ở vách đá trên cao có tượng Phật Thích Ca lớn được điêu khắc từ năm 1960, tượng bằng bê tông.
Cửa động có bốn vị Kim Cang hộ pháp canh giữ. Động nằm ở mé sườn núi, cao 18m, dài 17m. Vua Gia Long đến đây và đã gặp vị đạo sĩ tu thiền Huệ Đao Minh.
Bàn thờ chính giữa thờ Địa Tạng Vương.
Đền thờ bên phải thờ Phật và Phổ Hiền. Bồ Tát ở giữa; bên trái thờ Ông Tơ Bà Nguyệt; Ông “nhịn mặc để ăn”, Ông “nhịn ăn để mặc”; bên phải thờ Quan Công, Quan Bình và Châu Xương.
Đền thờ bên trái thờ Linh Sơn Thánh Mẫu, để bá tánh thập phương đến cầu hạnh phúc, may mắn.
Đối diện bên phải là đền thờ Bà Bát Bộ Kim Cương-em ruột Bà Linh Sơn Thánh Mẫu. Bá tánh đến thắp hương cầu đi đường may mắn và cầu lộc tài.
Miếu nhỏ bên trái thờ Quan Công phía trên và Hộ Pháp phía dưới. Những pho tượng này đều được làm bằng xi măng và được làm trong vòng 50 năm trở lại đây.
Bên trái có trống đá, dùng để đánh lên khi cúng.
Nhũ vú trong vú đục sát bên đền thờ lớn.
Trên trần bên phải, ta có thể thấy những hình ảnh như: 2 vòi voi, khuôn mặt người thượng cổ, con cóc đang ngoạm một con cò… và nhiều hình ảnh khác tùy theo trí tưởng tượng của mỗi người.
Nơi đây có xảy ra một trận đánh vào năm 1968. Đại đội trưởng Phan Hiệp hay còn được gọi là Phan Hành Sơn đã chỉ huy đánh Mỹ giành chiến thắng lớn. Bộ đội chọn nơi đây làm trạm cứu thương X2. Quân đội Mỹ biết được điều này nên đã điều máy bay từ sân bay Nước Mặn đến đây để nã bom. Chính nhờ những quả bom đó mà ánh sáng vào động được mở thêm ra. Phan Hành SƠn đã kéo pháo lên đình núi nhờ vào lỗ hỏng phía trên đông, bắn rơi 19 máy bay Mỹ (21/8/1968). Hiện nay chúng ta còn có thể thấy sợi dây dùng để kéo pháo lên núi năm nào.


--------------------------------------------------------------------------------

CỔNG TRỜI - HANG GIÓ TÂY:
Bước ra khỏi Huyền Không Đông, ta đến cửa Hang Gió Tây-tức Cổng Trời. Nhiều đoàn làm phím đến đây để quay ngoại cảnh vì cảnh đẹp của nơi này. Sở dĩ có gọi hang Gió Tây vì từ cổng này gió thổi từ đồng ruộng phía Tây qua.


--------------------------------------------------------------------------------

ĐỘNG VÂN THÔNG QUẢNG NAM:
Ở bên phải,t rong động có đường “lên trời” ý chỉ lên đỉnh núi cao. Đường rất khó đi và khá nguy hiểm, hoàn toàn là một con đường thiên nhiên. Lên tới đó ta lại có một con đường khác để đi xuống. Từ đây lên đó phải mất một giờ.


--------------------------------------------------------------------------------

THIÊN LONG CỐC QUẢNG NAM:
Bên trái Hang Gió là động Thiên Long Cốc-Rồng của trời. Miện hang như mồm một con rồng đang há to. Độ sâu khoảng 15m, thông với động Tàng Chơn. Các nhà địa chất phân tích mẫu đá và cho biết rằng đá ở trong cốc vào khoảng 100 năm nữa sẽ là đá rất quý và hiếm.


--------------------------------------------------------------------------------

HANG GIÓ ĐÔNG QUẢNG NAM:
Tiếp theo Thiên Long Cốc là miện hang Gió Đông, ý nói gió từ biển ở phía Đông thổi vào:
“Ngũ Hành năm cụm ngắm trùng khơi
Thiên nhiên một bức không mờ nhạt
Nhân tạo một ngàn năm khó đổi dời
Khách viếng chùa thiên say lễ đạo
Người xem cảnh lạ thắm duyên dời
Mới hay trời đất từ nguyên thủy
Đã có bàn tay khéo tuyệt vời”
(Hoài Thu)
Từ cửa hang Gió Đông đến chùa Linh Ứng ta phải qua 118 bậc thềm đá. Từ nơi đây, nếu thời tiết tốt, ta có thể thấy cù lao Chàm ngoài biển Đông và làng chạm khắc đá….


--------------------------------------------------------------------------------

VỌNG HẢI ĐÀI QUẢNG NAM:
Xây dựng cùng năm với Vọng Giang Đài. Cũng có ghế đá cho vua ngắm nhìn cảnh trời biển mênh mông và hứng gió Đông từ biển thổi vào.
Đường xuống thăm Linh Ứng tự và động Tàng Chơn bên phải có mộ tháp của hòa thượng Thích Hương Sơn (sinh năm 1912), người đã có công lớn với chùa Linh Ứng. Ông tịch năm 1975. Tháp đã được trùng tu vào năm 1995.


--------------------------------------------------------------------------------

CHÙA LINH ỨNG QUẢNG NAM:
Thoạt đầu lúc chùa mới xây được mang tên Dưỡng Chơn Am. Sau đó chùa được xây dựng lớn ra và mang tên Dưỡng Chơn Đường. Sau đổi tên là Ứng Chơn Tự và cuối cùng là Linh Sơn Tự. Đây là một ngôi chùa lớn, được xây dựng từ trước đời Gia Long và đến đời Minh Mạng lại được xây lại bằng đá mô tả cảnh Phật, bên trái có nhà Quan Âm hình lục giác cũng được xây dựng vào năm 1992.
Trong chùa ở giữa thờ Bốn Sư Mâu Ni Thích Ca, bên phải là Quan Thế Âm Bồ Tát, bên trái là Địa Tạng Vương Bồ Tát.


--------------------------------------------------------------------------------

ĐỘNG TÀNG CHƠN QUẢNG NAM:
“Tàng” có nghĩa là bảo tàng, kho tàng quý. “Chơn” nghĩa là chơn lý. Đi vòng ra sau chùa Linh Ứng là ta đến động Tàng Chơn. Động gồm 5 động nhỏ:
• Động Bàn Cờ Tiên: Trước đây trong động có một bàn cờ đá và ghế đá tự nhiên nhưng vì chiến tranh năm 1968 động bị hư hỏng nặng. Hiện nay người ta ghép vào một bàn đá. Chuyện kể rằng xưa kia đây là nơi các vị tiên ông họp mặt đánh cờ.
• Động Phật A Di Đà (Động Dơi): có tượng Phật bằng bê tông do Nguyễn Nhật Minh điêu khắc năm 1992.
• Động Chiêm Thành: 1000 năm trước là nơi sinh sống của người Chăm. Trong động còn lưu lại các tượng đá của người Chăm.
• Động Tam Thanh: có tượng Thích Ca Mâu Ni ngồi và nhập niết bàn. Bên phải thờ 13 vị La Hán. Bên trái thờ Linh Sơn Thánh Mẫu cầu lộc tài,hạnh phúc và đi đường may mắn. Có hai vị thần bằng đá dã 100 năm.
• Hang Gió:thông với Thiên Long Cốc. Tới đây ta không nên đi tiếp vì nguy hiểm. Trong hang Gió có tượng Phật A Di Đà ở trên cao và tượng Thích Ca Mâu Ni ở dưới.

THUÊ XE DU LỊCH
THUÊ XE 4 CHỖ
THUÊ XE 7 CHỖ
THUÊ XE 15 CHỖ
THUÊ XE 16 CHỖ
THUÊ XE 24 CHỖ
THUÊ XE 25 CHỖ
THUÊ XE 29 CHỖ
THUÊ XE 30 CHỖ
THUÊ XE 35 CHỖ
THUÊ XE 45 CHỖ
THUÊ XE 50 CHỖ

LỊCH KHỞI HÀNH TOUR TRONG NƯỚC - NỘI ĐỊA
BẢNG GIÁ CHƯƠNG TRÌNH DU LỊCH TRONG NƯỚC - DU LỊCH NỘI ĐỊA

Tin liên quan:
Hỗ trợ trực tuyến
Hỗ trợ khách hàng
 
 Tel: 3995 1033 - 3995 1021
 Hotline: 0919.221.009
 Fax: (84-8) 3995 1024
 Emal: huutoan@saigontoserco.com
 ADD: 86/6 Thích Quảng Đức,P5,Q.PN
 
thue xe du lich 4 cho
thue xe du lich 7 cho
thue xe du lich 16 cho
thue xe du lich 25 cho
thue xe du lich 30 cho
thue xe du lich 45 cho
Địa chỉ: 86/6 Thích Quảng Đức, P.5, Q.Phú Nhuận, Tp.HCM.
Tel: (84.8)3995 1033 - 3995 1021 - Fax: (84.8)3995 1024
Hotline: 0919.221.009
Emal: info@saigontoserco.com
Copyright © SaigonToserco.com. All rights reserved.